برگشت سرطان بعد از پایان درمان یکی از نگرانیهای مهم بیماران و خانوادههای آنهاست. بسیاری از افراد تصور میکنند پس از جراحی برداشتن تومور، شیمی درمانی یا رادیوتراپی، سرطان برای همیشه از بین رفته است. با این حال، گاهی تعداد بسیار کمی از سلولهای سرطانی در بدن باقی میمانند و در آزمایشها یا تصویربرداریهای معمول قابل تشخیص نیستند. رشد دوباره این سلولها میتواند باعث عود بیماری شود. البته عود سرطان لزوماً به معنای اشتباه پزشک یا بیاثر بودن درمان قبلی نیست و عوامل مختلفی در آن نقش دارند.
عود سرطان چیست؟
عود سرطان یا Recurrence به بازگشت بیماری پس از یک دوره گفته میشود که سرطان قابل تشخیص نبوده است. این اتفاق میتواند در محل اولیه تومور یا بخش دیگری از بدن رخ دهد.
پزشکان عود سرطان را معمولاً به سه نوع تقسیم میکنند. در عود موضعی، تومور در محل اولیه یا اطراف آن دوباره ایجاد میشود. عود ناحیهای زمانی اتفاق میافتد که سرطان در بافتهای نزدیک یا غدد لنفاوی اطراف محل اولیه دیده شود. در عود دوردست، سلولهای سرطانی به اندامهای دورتر رسیدهاند.
برای مثال، اگر فردی قبلاً به سرطان پستان مبتلا بوده و سلولهای همان سرطان بعدها در کبد دیده شوند، پزشکان همچنان آن را سرطان پستان متاستاتیک میدانند، نه سرطان اولیه کبد.
بیشتر بخوانید: سرطان کبد چیست؟ | علت ایجاد | علائم خاموش | روش های تشخیص و درمان
چرا سرطان بعد از درمان برمیگردد؟
مهمترین علت برگشت سرطان را میتوان در باقی ماندن تعداد بسیار کمی از سلولهای سرطانی جستوجو کرد. این سلولها ممکن است پس از درمان در بدن باقی بمانند اما به اندازهای کوچک باشند که آزمایشها و روشهای تصویربرداری نتوانند آنها را شناسایی کنند. با گذشت زمان، بعضی از این سلولها رشد میکنند و دوباره بیماری را ایجاد میکنند.
مقاومت سلولهای سرطانی در برابر درمان نیز میتواند در عود نقش داشته باشد. برخی سلولها از ابتدا ویژگیهایی دارند که باعث میشود به داروی خاصی پاسخ کافی ندهند. گاهی هم سلولهای سرطانی در طول درمان تغییر میکنند و نسبت به یک دارو مقاوم میشوند.
به همین دلیل، عود سرطان همیشه نتیجه یک اشتباه درمانی نیست. نوع سرطان، مرحله تشخیص، ویژگیهای تومور، میزان گسترش بیماری و پاسخ آن به درمان، همگی میتوانند احتمال عود را تحت تأثیر قرار دهند.
چه عواملی خطر برگشت سرطان را افزایش میدهند؟
احتمال عود در بیماران مختلف یکسان نیست. نوع و مرحله سرطان از مهمترین عواملی هستند که پزشکان هنگام بررسی این احتمال در نظر میگیرند. سرطانهایی که در مراحل پیشرفتهتر تشخیص داده میشوند یا ویژگیهای تهاجمیتری دارند، ممکن است خطر عود بیشتری داشته باشند.
درگیری غدد لنفاوی، اندازه و ویژگیهای تومور، میزان گسترش سرطان و پاسخ بیمار به درمان نیز اهمیت دارند. نوع درمان و میزان موفقیت آن در کنترل بیماری از عوامل دیگری هستند که پزشک متخصص برای ارزیابی خطر عود بررسی میکند.
به همین دلیل، نمیتوان یک درصد ثابت را برای احتمال عود در تمام بیماران بیان کرد. حتی دو فرد مبتلا به یک نوع سرطان ممکن است به دلیل تفاوت در مرحله بیماری یا ویژگیهای تومور، خطر عود متفاوتی داشته باشند.
بیشتر بخوانید: تفاوت تومور خوش خیم و بدخیم | کدام کشنده است؟
آیا میتوان احتمال عود سرطان را کاهش داد؟
هیچ روشی وجود ندارد که بتواند از عود همه سرطانها بهطور قطعی جلوگیری کند. با این حال، رعایت برنامه پیگیری و توجه به عوامل قابل کنترل میتواند نقش مهمی در مراقبت بعد از درمان داشته باشد.
پیگیری منظم را جدی بگیرید
پایان درمان به معنی پایان مراقبت پزشکی نیست. پزشک بر اساس نوع سرطان و شرایط بیمار، برنامهای برای معاینه، آزمایش خون، تصویربرداری یا سایر بررسیها تعیین میکند. این پیگیریها به ارزیابی وضعیت بیمار، تشخیص برخی عودها در مراحل اولیه و کنترل عوارض ناشی از درمان کمک میکنند.
هر علامت جدید یا غیرمعمول را نیز با پزشک متخصص در میان بگذارید. بهتر است برای بررسی علائم ماندگار، منتظر رسیدن زمان ویزیت بعدی نمانید.
فعالیت بدنی داشته باشید
فعالیت بدنی منظم میتواند به حفظ توان جسمی، کنترل وزن، کاهش خستگی و بهبود کیفیت زندگی پس از درمان سرطان کمک کند. برخی مطالعات نیز ارتباط فعالیت بدنی با کاهش خطر عود در بعضی سرطانها را نشان دادهاند.
نوع ورزش باید با شرایط فرد هماهنگ باشد. برای بیماری که بهتازگی جراحی، شیمی درمانی یا پرتو درمانی را پشت سر گذاشته است، فعالیت سبک مانند پیادهروی میتواند شروع مناسبی باشد. افزایش شدت ورزش نیز بهتر است با نظر پزشک یا متخصص مربوط انجام شود.
بیشتر بخوانید: چگونه با ورزش از سرطان پیشگیری کنیم؟!
تغذیه متعادل را انتخاب کنید
بعد از درمان سرطان، تغذیه سالم به حفظ وزن مناسب و تأمین نیازهای بدن کمک میکند. قرار دادن سبزیجات، میوهها، غلات کامل و منابع مناسب پروتئین در برنامه غذایی میتواند بخشی از یک الگوی تغذیهای سالم باشد.
در مقابل، مصرف زیاد غذاهای بسیار فرآوریشده و الگوهای غذایی نامتعادل انتخاب مناسبی برای مراقبت بلندمدت نیستند. البته نباید به دنبال یک ماده غذایی، مکمل یا دمنوش معجزهآسا برای جلوگیری از برگشت سرطان بود. شواهد علمی از وجود یک خوراکی واحد که بتواند از عود تمام سرطانها جلوگیری کند، حمایت نمیکنند.
دخانیات را کنار بگذارید
ترک سیگار و سایر محصولات دخانی یکی از اقدامات مهم برای حفظ سلامت پس از درمان سرطان است. ادامه مصرف دخانیات میتواند خطر ابتلا به برخی سرطانهای دیگر را افزایش دهد و با بیماریهای قلبی و ریوی نیز ارتباط دارد.
اگر ترک سیگار برایتان دشوار است، از متخصص یا خدمات تخصصی ترک دخانیات کمک بگیرید. دریافت حمایت حرفهای میتواند شانس موفقیت در ترک را بیشتر کند.
بیشتر بخوانید: سرطان در کمین عادات بد روزمره | توضیحات دکتر نسیم فیضی مبنی بر رابطه بین دخانیات و سرطان
درمان را خودسرانه متوقف نکنید
گاهی بیمار پس از کاهش علائم یا بهتر شدن شرایط جسمی، ادامه درمان را ضروری نمیداند. چنین تصمیمی میتواند خطرناک باشد. بسته به نوع سرطان، پزشک ممکن است ادامه یک درمان را برای کاهش احتمال عود توصیه کند.
شیمی درمانی، رادیوتراپی، درمان هورمونی، درمان هدفمند و ایمنیدرمانی هر کدام کاربردهای مشخصی دارند. تغییر دوز، حذف جلسات یا قطع دارو بدون هماهنگی با پزشک میتواند روند درمان را مختل کند.
آیا رادیوتراپی یا شیمی درمانی باعث عود سرطان میشوند؟
این پرسش برای بسیاری از بیماران مطرح است. تصور اینکه پرتو درمانی یا شیمی درمانی بهطور معمول باعث برگشت سرطان میشوند، با هدف و شواهد مربوط به این درمانها همخوانی ندارد.
هدف این روشها از بین بردن سلولهای سرطانی یا جلوگیری از رشد و تکثیر آنهاست. با این حال، هیچ روش درمانی نمیتواند در همه بیماران تضمین کند که هیچ سلول سرطانی در بدن باقی نمانده است. اگر برخی سلولها از درمان جان سالم به در ببرند، احتمال رشد مجدد آنها وجود دارد.
بنابراین، اگر بیماری پس از درمان عود کند، نباید بدون بررسی پزشکی نتیجه گرفت که رادیوتراپی یا شیمی درمانی علت مستقیم آن بودهاند. پزشک متخصص برای پیدا کردن علت و انتخاب درمان مناسب، شرایط هر بیمار را بهصورت جداگانه ارزیابی میکند.
اگر سرطان برگردد، آیا دوباره قابل درمان است؟
عود بیماری لزوماً به معنی پایان گزینههای درمانی نیست. نوع درمان به محل عود، نوع سرطان، فاصله زمانی از درمان اولیه، روشهای درمانی قبلی و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
در برخی شرایط، جراحی میتواند گزینه مناسبی باشد. برای بعضی بیماران نیز شیمی درمانی، رادیوتراپی، درمان هدفمند، ایمنیدرمانی یا ترکیبی از چند روش مورد استفاده قرار میگیرد. پزشک ممکن است با توجه به شرایط بیمار، درمانهای جدید یا کارآزماییهای بالینی را نیز بررسی کند.
تشخیص عود معمولاً به بررسیهای دقیق نیاز دارد. بنابراین، وجود یک علامت یا نتیجه غیرطبیعی در یک آزمایش بهتنهایی برای تشخیص برگشت سرطان کافی نیست.
چنانچه ساکن شمال کشور هستید میتوانید با مراجعه به کلینیک شفا واقع در شهرگرگان، استان گلستان؛ از کلیه خدمات درمان سرطان بهره مند شوید.
بیشتر بخوانید: بهترین کلینیک تشخیص و درمان انواع سرطان در گرگان
چه علائمی نیاز به بررسی پزشکی دارند؟
هر علامت جدیدی پس از درمان سرطان به معنی عود بیماری نیست. بسیاری از علائم میتوانند به دلایل سادهتر یا عوارض درمان ایجاد شوند. با این حال، علائم ماندگار یا رو به تشدید را نباید نادیده گرفت.
درد مداوم، کاهش وزن بدون دلیل مشخص، خونریزی غیرطبیعی، ایجاد توده جدید، تغییرات طولانیمدت در عملکرد دستگاه گوارش یا تنفس و هر علامتی که پزشک قبلاً درباره آن هشدار داده است، نیاز به بررسی دارد.
داشتن یک برنامه مشخص برای مراقبت بعد از سرطان نیز اهمیت زیادی دارد. بیمار باید بداند چه زمانی به پزشک مراجعه کند و کدام آزمایشها یا معاینهها را طبق برنامه انجام دهد.
سخن پایانی
برگشت سرطان معمولاً زمانی رخ میدهد که برخی سلولهای سرطانی پس از درمان در بدن باقی بمانند و بعد از مدتی دوباره رشد کنند. مرحله و نوع سرطان، ویژگیهای تومور، میزان گسترش بیماری و پاسخ به درمان میتوانند خطر عود را تغییر دهند.
هرچند نمیتوان از عود همه سرطانها جلوگیری کرد، پیگیری منظم، رعایت توصیههای پزشک متخصص، فعالیت بدنی متناسب، تغذیه سالم، ترک دخانیات و تکمیل درمان میتوانند بخش مهمی از مراقبت بعد از سرطان باشند.
مهمتر از همه، عود سرطان به معنی تمام شدن مسیر درمان نیست. در صورت تشخیص عود، پزشک سرطان میتواند با بررسی دقیق شرایط بیمار، مناسبترین گزینههای درمانی را مشخص کند.
بدون دیدگاه