پرتودرمانی یکی از روش‌های مؤثر برای درمان بسیاری از سرطان‌هاست، اما پرتو می‌تواند پوست ناحیه درمان را به‌تدریج حساس کند. رعایت مراقبت های پرتودرمانی به بیمار کمک می‌کند خشکی، قرمزی، خارش و سایر تحریکات پوستی را بهتر مدیریت کند. قرمزی یا تیره‌تر شدن پوست، احساس کشیدگی، خارش و سوزش از واکنش‌هایی هستند که ممکن است در طول درمان یا مدتی پس از آن ایجاد شوند.
چرا پوست در اثر پرتودرمانی تحریک می‌شود؟
پرتوهای رادیوتراپی سلول‌های سرطانی را هدف قرار می‌دهند، اما سلول‌های سالم اطراف ناحیه درمان نیز ممکن است از پرتو تأثیر بگیرند. به همین دلیل، پوست در محدوده تابش حساس‌تر می‌شود. این واکنش معمولاً به‌تدریج شکل می‌گیرد و ممکن است حدود یک تا دو هفته پس از شروع درمان ظاهر شود. در برخی افراد نیز واکنش پوستی پس از پایان جلسات شدت بیشتری پیدا می‌کند و سپس به‌تدریج کاهش می‌یابد.
پوست ممکن است ابتدا کمی صورتی یا تیره‌تر شود و سپس علائمی مانند خشکی، گرمی، خارش یا درد ایجاد کند. در واکنش‌های شدیدتر، پوست پوسته‌پوسته می‌شود یا تاول می‌زند. این تغییرات معمولاً در قسمت‌هایی از بدن که چین پوستی دارند، مانند زیر سینه، زیر بغل یا کشاله ران، بیشتر دیده می‌شوند؛ زیرا گرما، رطوبت و اصطکاک در این نواحی بیشتر است.
بیشتر بخوانید: سرطان پوست چیست و کدام نوع آن خطرناک ترین است؟
شست‌وشوی پوست در دوران رادیوتراپی چگونه باشد؟
شست‌وشوی ملایم پوست یکی از مهم‌ترین بخش‌های مراقبت های پرتودرمانی است. ترس از تحریک نباید باعث شود ناحیه درمان را نشویید. معمولاً می‌توانید این قسمت را با آب ولرم و شوینده‌ای ملایم بشویید؛ البته بهتر است محصول مناسب را با تیم درمان هماهنگ کنید.
هنگام شست‌وشو پوست را با لیف، اسفنج یا دست به‌شدت مالش ندهید. پس از حمام نیز حوله را روی پوست نکشید؛ بلکه ناحیه را با یک حوله نرم و تمیز به‌آرامی خشک کنید. آب بسیار داغ، حمام طولانی و خیساندن پوست می‌تواند تحریک را افزایش دهد.
اگر تیم درمان روی پوست برای مشخص کردن محدوده درمان علامت‌گذاری کرده است، هنگام شست‌وشو با دقت بیشتری عمل کنید تا علامت‌ها پاک نشوند. رعایت همین نکات ساده در مراقبت پوستی هنگام رادیوتراپی می‌تواند تماس پوست با عوامل تحریک‌کننده را کمتر کند.
آیا استفاده از مرطوب‌کننده در زمان پرتو درمانی مجاز است؟
خشکی و کشیدگی پوست از واکنش‌های شایع رادیوتراپی هستند و استفاده از یک مرطوب‌کننده مناسب می‌تواند به حفظ لطافت و کاهش خشکی پوست کمک کند. با این حال، انتخاب محصول بهتر است با نظر پزشک سرطان، پرستار یا تیم رادیوتراپی انجام شود؛ زیرا نیاز پوست هر بیمار با توجه به محل درمان و شدت واکنش متفاوت است.
بسیاری از مراکز استفاده از مرطوب‌کننده‌های بدون عطر را برای مراقبت از پوست پیشنهاد می‌کنند. اگر کرم یا لوسیونی باعث سوزش، خارش یا افزایش قرمزی پوست شد، مصرف آن را متوقف کنید و موضوع را با تیم درمان در میان بگذارید. همچنین مرطوب‌کننده را درست پیش از جلسه رادیوتراپی روی ناحیه درمان نزنید، مگر اینکه تیم درمان دستور دیگری داده باشد. برای اطلاع از زمان مناسب مصرف و انتخاب محصول مناسب، می‌توانید با رادیوتراپیست یا پزشک متخصص مشورت کنید.
اگر ساکن شمال کشور هستید و در طول دوره پرتودرمانی به راهنمایی تخصصی درباره مراقبت‌های درمانی نیاز دارید، می‌توانید به کلینیک شفا مراجعه کنید و از نظر و تجربه کادر مجرب پزشکان متخصص این مجموعه بهره ببرید. پزشکان کلینیک شفا شرایط هر بیمار و روند درمان او را بررسی می‌کنند و توصیه‌های لازم را در طول مسیر درمان ارائه می‌دهند. در ادامه می‌توانید با تعدادی از پزشکان این مجموعه و حوزه تخصصی فعالیت آن‌ها آشنا شوید.
چه محصولاتی ممکن است پوست را بیشتر تحریک کنند؟
در دوران رادیوتراپی هر محصول پوستی برای پوست حساس مناسب نیست. عطر، محصولات حاوی الکل، برخی دئودورانت‌ها، مواد موبر، اسکراب‌ها و بعضی محصولات آرایشی می‌توانند پوست را بیشتر تحریک کنند. حتی اگر محصولی در حالت عادی برای پوست شما مشکلی ایجاد نمی‌کند، در صورت قرار گرفتن در محدوده تابش، پیش از مصرف آن با تیم درمان مشورت کنید.
اگر پوست شما قرمز، خارش‌دار یا سوزان شده است، بدون مشورت پزشک از کرم‌های دارویی، کورتیکواستروئیدها یا محصولات ضدخارش استفاده نکنید. پزشک متخصص بر اساس شدت واکنش و محل درمان، محصول یا درمان موضعی مناسب را انتخاب می‌کند.
شناخت محصولاتی که می‌توانند پوست حساس را تحریک کنند، بخش مهمی از مراقبت های پرتودرمانی محسوب می‌شود و به بیمار کمک می‌کند در طول دوره درمان انتخاب‌های ایمن‌تری داشته باشد.
لباس مناسب چه تأثیری بر کاهش تحریک پوست دارد؟
اصطکاک مداوم می‌تواند پوست حساس را بیشتر تحریک کند. بنابراین لباس‌های نرم، آزاد و قابل تنفس انتخاب مناسب‌تری برای ناحیه درمان هستند. لباس‌های خیلی تنگ و پارچه‌هایی که گرما و تعریق را افزایش می‌دهند، ممکن است ناراحتی پوست را بیشتر کنند؛ به‌خصوص اگر ناحیه درمان چین پوستی داشته باشد.
اگر رادیوتراپی ناحیه زیر سینه، زیر بغل یا کشاله ران را درگیر می‌کند، خشک و خنک نگه داشتن پوست و کاهش اصطکاک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. توجه به جنس لباس و جلوگیری از تماس و سایش مداوم، یکی از نکات ساده اما کاربردی در مراقبت از پوست هنگام پرتو درمانی است.
بیشتر بخوانید: بی‌حسی دست و پا بعد از شیمی‌درمانی؛ آیا نوروپاتی خطرناک است؟
آیا می‌توان پوست را در معرض گرما یا سرما قرار داد؟
در دوران پرتو درمانی منابع مستقیم گرما و سرما را روی ناحیه درمان قرار ندهید. پد گرم، کیسه آب گرم، کمپرس یخ و وسایل مشابه می‌توانند پوست حساس را تحریک کنند. حتی اگر گرما یا سرما برای مدت کوتاهی ناراحتی را کاهش دهد، پیش از استفاده از آن با تیم درمان مشورت کنید.
نور مستقیم خورشید نیز می‌تواند پوست تحت درمان را آسیب‌پذیرتر کند. تا حد امکان ناحیه درمان را با لباس بپوشانید و درباره استفاده از ضدآفتاب در طول درمان و پس از آن، از تیم درمان راهنمایی بگیرید. پوست این ناحیه ممکن است حتی پس از پایان رادیوتراپی نیز برای مدتی حساس‌تر از حالت معمول باقی بماند.
محافظت از پوست در برابر گرمای شدید، سرمای مستقیم و نور خورشید، اهمیت زیادی در مراقبت های پرتودرمانی دارد؛ به‌خصوص زمانی که پوست نسبت به قبل حساس‌تر شده است.
اصلاح مو در ناحیه تحت درمان چگونه انجام شود؟
اگر به اصلاح موهای ناحیه درمان نیاز دارید، با احتیاط بیشتری این کار را انجام دهید. تیغ و کرم‌های موبر می‌توانند پوست را تحریک کنند. در صورت نیاز، برخی مراکز استفاده از ماشین اصلاح برقی را پیشنهاد می‌کنند. با این حال، اگر پوست دردناک، قرمز یا زخمی شده است، اصلاح را متوقف کنید و از تیم درمان راهنمایی بگیرید.
در این شرایط، هدف اصلی مراقبت پوستی کاهش اصطکاک و جلوگیری از آسیب بیشتر به سطح پوست است. بنابراین بهتر است روش اصلاح را بر اساس وضعیت پوست و توصیه پزشک متخصص انتخاب کنید.
بیشتر بخوانید: ریزش مو در شیمی درمانی؛ علت، زمان شروع و راه‌های مراقبت از مو
اگر پوست پوسته‌پوسته یا زخمی شد چه باید کرد؟
قرمزی و خشکی خفیف می‌تواند بخشی از واکنش طبیعی پوست به رادیوتراپی باشد. با این حال، تاول، پوسته‌ریزی شدید، زخم، ترشح یا درد قابل توجه به توجه بیشتری نیاز دارد. در چنین شرایطی پوست را نکنید و محل آسیب‌دیده را با محصولات مختلف درمان نکنید.
اگر پوست تاول زد یا زخم شد، تیم درمان ممکن است پانسمان یا مراقبت اختصاصی را پیشنهاد کند. در این مرحله، ناحیه را تمیز و خشک نگه دارید و دستور پزشک را دنبال کنید؛ زیرا پوست آسیب‌دیده بیشتر در معرض عفونت قرار دارد.
واکنش پوستی همیشه بلافاصله پس از آخرین جلسه پرتودرمانی از بین نمی‌رود. در بسیاری از بیماران، علائم طی یک تا دو هفته پس از پایان درمان به بیشترین شدت خود می‌رسند و سپس به‌تدریج کاهش پیدا می‌کنند. ترمیم کامل پوست نیز ممکن است چند هفته زمان ببرد.
اگر واکنش پوست شدت زیادی پیدا کرد، ادامه مراقبت‌های خانگی به‌تنهایی کافی نیست. در چنین شرایطی پزشک سرطان یا تیم رادیوتراپی باید وضعیت پوست را بررسی کند و روش مناسب مراقبت را تعیین کند.
نقش پزشک سرطان در مراقبت از پوست چیست؟
مراقبت از پوست بخش مهمی از روند درمان سرطان است. پزشک سرطان و تیم پرتو درمانی با توجه به نوع سرطان، محل تابش، دوز دریافت‌شده و وضعیت پوست، روش مناسب مراقبت را مشخص می‌کنند. بنابراین اگر در طول رادیوتراپی افزایش قرمزی، درد، خارش شدید یا تغییرات غیرمعمول را مشاهده کردید، تا پایان دوره درمان صبر نکنید و موضوع را به تیم درمان اطلاع دهید.
اگر رادیوتراپی هم‌زمان با شیمی درمانی انجام شود، بعضی واکنش‌های پوستی ممکن است شدت بیشتری پیدا کنند. در این شرایط اهمیت مراقبت از پوست بیشتر می‌شود و بهتر است برای انتخاب هر محصول یا درمان موضعی با پزشک متخصص مشورت کنید.
آیا مراقبت از پوست بعد از رادیوتراپی هم ادامه دارد؟
بله. پایان آخرین جلسه رادیوتراپی لزوماً به معنای بازگشت فوری پوست به وضعیت قبلی نیست. پوست ممکن است برای مدتی حساس بماند و حتی در روزهای ابتدایی پس از پایان درمان، واکنش شدیدتری نشان دهد. بنابراین مراقبت‌هایی مانند شست‌وشوی ملایم، مرطوب‌سازی، محافظت در برابر نور خورشید و کاهش اصطکاک را طبق نظر تیم درمان ادامه دهید.
در بسیاری از افراد، پوست طی چند هفته به‌تدریج ترمیم می‌شود. اگر پوست زخم یا پوسته‌ریزی شدید داشته باشد، روند بهبود ممکن است زمان بیشتری طول بکشد. بنابراین نمی‌توان یک زمان مشخص را برای بهبود همه بیماران تعیین کرد.
ادامه مراقبت های پرتودرمانی پس از آخرین جلسه نیز اهمیت دارد؛ زیرا پوست برای بازگشت به شرایط عادی به زمان نیاز دارد. در این دوره، همچنان توصیه‌های تیم درمان را درباره شست‌وشو، مرطوب‌سازی و محافظت از پوست دنبال کنید.
سخن پایانی
رادیوتراپی می‌تواند قرمزی، خشکی، خارش، تیرگی یا حساسیت پوست را در ناحیه درمان ایجاد کند؛ اما رعایت اصول مراقبت های پرتودرمانی می‌تواند تحریک پوست را کاهش دهد و راحتی بیمار را بیشتر کند. در صورت ایجاد تاول، زخم، پوسته‌ریزی شدید، ترشح یا درد قابل توجه، به درمان‌های خانگی اکتفا نکنید. پزشک متخصص و تیم رادیوتراپی می‌توانند شدت واکنش پوستی را بررسی کنند و روش مناسب مراقبت را در اختیار شما قرار دهند.
بدون دیدگاه