سرطان غدد بزاقی نوعی سرطان نسبتاً نادر است که در بافت یکی از غدد تولیدکننده بزاق ایجاد میشود. این غدد در اطراف دهان، زیر فک، زیر زبان و بخشهایی از صورت و گردن قرار دارند. بیشتر تودههایی که در غدد بزاقی ایجاد میشوند سرطانی نیستند، اما بعضی از آنها میتوانند رشد کنند و به بافتهای اطراف یا غدد لنفاوی گسترش پیدا کنند.
علائم این بیماری همیشه واضح نیستند و ممکن است در ابتدا فقط به شکل یک توده یا تورم بدون درد ظاهر شوند. به همین دلیل، باقی ماندن هرگونه توده، درد یا تغییر غیرعادی در ناحیه صورت، فک یا گردن نیاز به بررسی پزشکی دارد.
غدد بزاقی چه وظیفهای دارند؟
غدد بزاقی مسئول تولید بزاق هستند. بزاق علاوه بر مرطوب نگه داشتن دهان، به شروع فرایند هضم غذا و حفظ سلامت دندانها و بافتهای دهان کمک میکند.
سه جفت غده بزاقی اصلی در بدن وجود دارد: غدد بناگوشی یا پاروتید که در دو طرف صورت و نزدیک گوش قرار دارند، غدد زیر فکی که زیر استخوان فک هستند و غدد زیرزبانی که در زیر زبان قرار گرفتهاند. علاوه بر این غدد اصلی، تعداد زیادی غده بزاقی کوچک در دهان، لبها، بینی، گلو و سینوسها وجود دارد.
علائم سرطان غدد بزاقی چیست؟
علائم به محل ایجاد تومور و میزان رشد آن بستگی دارد. گاهی اولین نشانه، یک توده نسبتاً بدون درد در اطراف گوش، گونه، فک، گردن یا داخل دهان است.
مهمترین علائم احتمالی عبارتاند از:
- ایجاد توده یا تورم در فک، گونه، گردن یا داخل دهان
- درد مداوم در صورت، فک، گوش یا گردن
- بیحسی بخشی از صورت
- ضعف عضلات یک طرف صورت
- تغییر در اندازه یا شکل یک طرف صورت
- دشواری در باز کردن کامل دهان
- مشکل هنگام بلع
- ایجاد زخمی در دهان، لب، گونه یا سقف دهان که برطرف نمیشود
- در برخی موارد، خروج مایع از گوش
البته وجود این علائم بهتنهایی به معنی سرطان نیست. بسیاری از مشکلات خوشخیم غدد بزاقی یا بیماریهای دیگر نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند. با این حال، اگر یک توده یا علامت غیرعادی برای مدتی باقی بماند، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
بیشتر بخوانید: ۱۳ مورد از علائم هشدار دهنده سرطان که نباید نادیده بگیرید
علت سرطان غدد بزاقی چیست؟
در بیشتر موارد، علت دقیق ایجاد سرطان غدد بزاقی مشخص نیست. با این حال، برخی عوامل میتوانند احتمال ابتلا را افزایش دهند. افزایش سن یکی از عوامل شناختهشده است و این سرطان بیشتر در بزرگسالان مسن دیده میشود.
قرار گرفتن در معرض برخی انواع پرتوهای یونیزان نیز میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد. برای مثال، افرادی که در گذشته رادیوتراپی ناحیه سر و گردن داشتهاند، ممکن است با افزایش خطر مواجه باشند. برخی مواجهههای شغلی و مصرف دخانیات نیز بهعنوان عوامل خطر مطرح شدهاند.
با این حال، داشتن یک عامل خطر به این معنا نیست که فرد حتماً به سرطان مبتلا میشود. از طرف دیگر، این بیماری ممکن است در فردی ایجاد شود که هیچ عامل خطر شناختهشدهای ندارد.
آیا هر توده غده بزاقی سرطان است؟
خیر. این نکته اهمیت زیادی دارد. بسیاری از تودههای غدد بزاقی خوشخیم هستند و سرطان محسوب نمیشوند. برای مثال، بیشتر تومورهای ایجادشده در غده پاروتید سرطانی نیستند. بنابراین لمس یک توده در این ناحیه نباید باعث نگرانی قطعی درباره سرطان شود، اما نباید آن را نیز نادیده گرفت.
تشخیص خوشخیم یا بدخیم بودن توده تنها با معاینه ظاهری امکانپذیر نیست و ممکن است به تصویربرداری و نمونهبرداری نیاز داشته باشد.
سرطان غدد بزاقی چگونه تشخیص داده میشود؟
فرایند تشخیص معمولاً با معاینه سر، گردن، فک و داخل دهان شروع میشود. پزشک درباره مدت زمان ایجاد توده، درد، تغییرات صورت، مشکلات بلع و سایر علائم نیز سؤال میکند.
در مرحله بعد ممکن است از روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی، CT اسکن یا MRI برای بررسی اندازه و محل توده استفاده شود. در برخی بیماران PET اسکن نیز برای بررسی گسترش بیماری کاربرد دارد.
نمونهبرداری یا بیوپسی
تصویربرداری میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره توده بدهد، اما برای مشخص شدن نوع سلولهای آن معمولاً به نمونهبرداری نیاز است. یکی از روشهای رایج، نمونهبرداری با سوزن ظریف یا FNA است که در آن نمونهای از سلولهای توده برای بررسی آزمایشگاهی برداشته میشود.
نتیجه پاتولوژی به تیم درمان کمک میکند نوع تومور، میزان تهاجمی بودن و ویژگیهای سلولی آن را مشخص کند.
مراحل سرطان غدد بزاقی
اگر نتیجه نمونهبرداری سرطان را تأیید کند، پزشک باید مشخص کند بیماری تا چه اندازه پیشرفت کرده است. این مرحله را «مرحلهبندی» یا Staging مینامند.
در مرحلهبندی، اندازه و محل تومور، درگیری بافتهای اطراف، احتمال درگیری غدد لنفاوی و در صورت نیاز انتشار بیماری به سایر قسمتهای بدن بررسی میشود. سرطانهای غدد بزاقی معمولاً از مرحله صفر تا چهار دستهبندی میشوند؛ البته روش مرحلهبندی به محل ایجاد سرطان نیز بستگی دارد.
بیشتر بخوانید: تفاوت تومور خوش خیم و بدخیم | کدام کشنده است؟
روشهای درمان سرطان غدد بزاقی
انتخاب روش درمان به نوع سرطان، محل تومور، اندازه آن، مرحله بیماری و وضعیت عمومی فرد بستگی دارد. به همین دلیل نمیتوان برای همه بیماران یک روش درمانی ثابت در نظر گرفت.
جراحی
در بسیاری از موارد، جراحی برداشتن تومور اصلیترین روش درمان است. بسته به محل و اندازه تومور، جراح ممکن است تنها بخشی از غده بزاقی یا تمام غده را بردارد. اگر سلولهای سرطانی به بافتهای اطراف یا غدد لنفاوی گردن گسترش پیدا کرده باشند، ممکن است برداشتن این قسمتها نیز ضروری باشد.
از آنجا که برخی اعصاب مهم صورت در نزدیکی غدد بزاقی قرار دارند، برنامهریزی جراحی باید با دقت انجام شود. در بعضی موارد، تومور میتواند عصب صورت را درگیر کند و همین موضوع بر نوع جراحی و پیشآگهی بیماری تأثیر میگذارد.
پرتو درمانی و رادیوتراپی
پرتو درمانی یا رادیوتراپی از انرژی پرقدرت برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میکند. این روش ممکن است بعد از جراحی برای کاهش احتمال باقی ماندن سلولهای سرطانی یا در شرایطی که جراحی امکانپذیر نیست، مورد استفاده قرار گیرد.
نوع و شدت درمان بر اساس شرایط هر بیمار تعیین میشود. بنابراین تصمیم درباره انجام رادیوتراپی باید توسط تیم درمان و با توجه به نتیجه جراحی، پاتولوژی و مرحله بیماری گرفته شود.
شیمی درمانی
شیمی درمانی در همه بیماران مبتلا به سرطان غدد بزاقی کاربرد ندارد و معمولاً درمان استاندارد اصلی برای بسیاری از انواع این سرطان محسوب نمیشود. با این حال، در بعضی موارد پیشرفته یا شرایط خاص ممکن است پزشک آن را بهعنوان بخشی از برنامه درمانی در نظر بگیرد.
در برخی بیماران، شیمی درمانی ممکن است همراه با پرتو درمانی یا سایر درمانهای سیستمیک استفاده شود. انتخاب این روش به نوع سرطان و ویژگیهای سلولهای تومور بستگی دارد.
درمان هدفمند و ایمنیدرمانی
در برخی انواع پیشرفته سرطان، آزمایشهای تخصصی روی سلولهای تومور میتوانند مشخص کنند که آیا تغییرات خاصی در سلولهای سرطانی وجود دارد یا خیر. اگر چنین ویژگیهایی وجود داشته باشد، درمان هدفمند ممکن است یکی از گزینههای قابل بررسی باشد.
ایمنیدرمانی نیز در برخی شرایط و انواع خاص سرطان مورد استفاده قرار میگیرد و همچنان تحقیقات درباره کاربرد آن در سرطانهای غدد بزاقی ادامه دارد.
برای درمان سرطان غدد بزاقی به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده توده یا علائم مشکوک، مراجعه به پزشک متخصص اهمیت دارد. بسته به شرایط بیمار، ممکن است متخصص گوش، حلق و بینی، جراح سر و گردن، متخصص سرطان، رادیوانکولوژیست و پاتولوژیست در روند تشخیص و درمان مشارکت داشته باشند.
اگر سرطان تأیید شود، انتخاب یک پزشک سرطان یا تیم درمانی باتجربه در زمینه سرطانهای سر و گردن میتواند به برنامهریزی دقیقتر درمان کمک کند. در موارد پیچیده، تصمیمگیری تیمی میان جراح، متخصص رادیوتراپی و انکولوژیست میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
چنانچه ساکن شمال کشور هستید، با مراجعه به کلینیک شفا واقع در استان گلستان شهر گرگان؛ میتوانید از خدمات درمانی مربوطه و ویزیت پزشکان مجرب بهرهمند شوید و طول درمان خود را با خیالی آسوده سپری کنید.
در ادامه تعدادی از پزشکان متخصص مجموعه نام برده شدهاند که برای رزرو نوبت تنها کافیست کلیک کنید.
- سرکار خانم دکتر فرزانه باقری
- جناب آقای دکتر محمدعلی صدر بزاز
- آقای دکتر سید رضا خاندوزی
آیا سرطان غدد بزاقی قابل درمان است؟
پاسخ به این سؤال برای همه بیماران یکسان نیست. نتیجه درمان به عواملی مانند نوع سرطان، درجه تومور، محل ایجاد آن، اندازه توده، مرحله بیماری، درگیری عصب صورت یا غدد لنفاوی و امکان برداشتن کامل تومور بستگی دارد.
سرطانهایی که در مراحل اولیه تشخیص داده میشوند و امکان برداشت کامل آنها وجود دارد، معمولاً شرایط درمانی بهتری دارند. به همین دلیل، بررسی سریع تودهها و علائم مداوم اهمیت زیادی دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تودهای در اطراف گوش، فک، گردن یا داخل دهان ایجاد شده و از بین نمیرود، بهتر است برای بررسی علت آن مراجعه پزشکی انجام شود. همچنین بیحسی یا ضعف یکطرفه صورت، درد مداوم، مشکل بلع یا باز کردن دهان و زخم ماندگار در دهان از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.
البته داشتن این نشانهها به معنی ابتلا به سرطان نیست؛ اما تشخیص علت آنها میتواند از تأخیر در درمان بیماریهای مهم جلوگیری کند.
سخن پایانی
سرطان غدد بزاقی بیماری نادری است که میتواند با علائمی مانند توده در فک یا گردن، درد مداوم، بیحسی یا ضعف صورت و مشکلات بلع خود را نشان دهد. بسیاری از تودههای غدد بزاقی خوشخیم هستند، بنابراین وجود توده بهتنهایی به معنای سرطان نیست.
تشخیص دقیق معمولاً با معاینه، تصویربرداری و در صورت نیاز نمونهبرداری انجام میشود. جراحی در بسیاری از بیماران بخش اصلی درمان است و بسته به نوع و مرحله بیماری ممکن است رادیوتراپی، پرتو درمانی، شیمی درمانی، درمان هدفمند یا ایمنیدرمانی نیز در برنامه درمان قرار بگیرد. مراجعه به پزشک متخصص و پیگیری منظم، نقش مهمی در تشخیص بهموقع و انتخاب درمان مناسب دارد.
بدون دیدگاه