وقتی بیمار به تزریق‌های مکرر داروهای سرطان نیاز دارد، رگ‌گیری در هر جلسه می‌تواند آزاردهنده و گاهی دشوار باشد. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است استفاده از پورت شیمی‌درمانی را پیشنهاد کند. این وسیله کوچک زیر پوست قرار می‌گیرد و از طریق یک کاتتر به یک رگ بزرگ متصل می‌شود تا داروها و مایعات وریدی با دسترسی مطمئن‌تری وارد جریان خون شوند.
پورت شیمی‌درمانی چیست و چگونه کار می‌کند؟
پورت یک وسیله پزشکی کوچک و قابل کاشت است که معمولاً پزشک آن را زیر پوست قسمت بالایی قفسه سینه قرار می‌دهد. این وسیله دو بخش اصلی دارد؛ محفظه‌ای کوچک که زیر پوست قرار می‌گیرد و لوله‌ای باریک و انعطاف‌پذیر که محفظه را به یک رگ بزرگ متصل می‌کند.
در زمان شیمی درمانی، پرستار سوزن مخصوصی را از روی پوست وارد قسمت مرکزی پورت می‌کند. دارو از طریق کاتتر به رگ بزرگ می‌رسد و سپس وارد جریان خون می‌شود. تیم درمان در برخی شرایط می‌تواند از همین مسیر برای خون‌گیری یا تزریق مایعات، فرآورده‌های خونی و بعضی داروهای دیگر نیز استفاده کند.
قرار گرفتن کامل پورت در زیر پوست، یکی از تفاوت‌های مهم آن با برخی کاتترهای وریدی است. در فاصله بین جلسات درمان، بخش خارجی دائمی وجود ندارد و معمولاً تنها برجستگی کوچکی در زیر پوست دیده می‌شود.
چه کسانی به پورت وریدی نیاز دارند؟
هر فردی که شیمی درمانی دریافت می‌کند، لزوماً به پورت نیاز ندارد. اگر دوره درمان کوتاه باشد و رگ‌های بیمار وضعیت مناسبی داشته باشند، پزشک ممکن است تزریق دارو از طریق رگ محیطی دست یا بازو را کافی بداند. در مقابل، درمان‌های طولانی‌مدت یا نیاز به دسترسی وریدی مکرر می‌تواند استفاده از پورت را منطقی‌تر کند.
تعداد جلسات شیمی درمانی نیز در این تصمیم اهمیت دارد. بیماری که باید برای چند ماه دارو دریافت کند، ممکن است با کمک پورت از رگ‌گیری‌های مکرر دست و بازو راحت شود. همچنین در افرادی که رگ‌های باریک، شکننده یا سخت‌پیدا دارند، پزشک متخصص ممکن است از ابتدا دسترسی وریدی مرکزی را پیشنهاد دهد.
نوع داروی مورد استفاده نیز یکی از عوامل مهم تصمیم‌گیری است. بعضی داروهای شیمی درمانی در صورت نشت از رگ می‌توانند به بافت اطراف آسیب بزنند. بنابراین پزشک در صورت مناسب بودن دارو برای تزریق ورید مرکزی، ممکن است پورت یا یکی دیگر از روش‌های دسترسی وریدی مرکزی را انتخاب کند.
پورت در بعضی بیماران کاربردهای دیگری هم دارد. برای نمونه، تیم درمان می‌تواند از آن برای برخی درمان‌های وریدی طولانی‌مدت، تزریق دارو، دریافت مایعات یا فرآورده‌های خونی و خون‌گیری‌های مکرر استفاده کند.
آیا همه بیماران شیمی درمانی به پورت نیاز دارند؟
خیر. پزشک بر اساس برنامه درمانی هر بیمار درباره استفاده از پورت تصمیم می‌گیرد. تعداد جلسات، طول دوره درمان، نوع داروها، وضعیت رگ‌ها و احتمال نیاز به دسترسی وریدی مکرر، همگی در این انتخاب نقش دارند.
به همین دلیل، بیمار بهتر است پیش از انتخاب این روش درباره مزایا، محدودیت‌ها و خطرات احتمالی آن با پزشک سرطان و تیم درمان صحبت کند.
پورت چگونه گذاشته می‌شود؟
قرار دادن پورت معمولاً به یک اقدام پزشکی نسبتاً کوچک نیاز دارد. پزشک ابتدا محل مورد نظر را بی‌حس می‌کند و در صورت نیاز از آرام‌بخشی استفاده می‌کند. سپس محفظه پورت را زیر پوست قرار می‌دهد و کاتتر را به سمت یک رگ بزرگ هدایت می‌کند. قسمت بالایی قفسه سینه یکی از محل‌های رایج برای قرار دادن پورت است، اما پزشک با توجه به شرایط بیمار محل مناسب را انتخاب می‌کند.
پس از پایان کار، تیم درمان عملکرد پورت را بررسی می‌کند تا از قرارگیری و عملکرد صحیح آن مطمئن شود. زمان شروع استفاده از پورت به شرایط بیمار و نظر تیم درمان بستگی دارد و در بعضی موارد امکان استفاده از آن در همان روز وجود دارد.
بیشتر بخوانید: تومورمارکر چیست؟ آیا بالا بودن آن به معنی سرطان است؟
آیا استفاده از پورت شیمی‌درمانی دردناک است؟
خود پورت معمولاً درد دائمی ایجاد نمی‌کند، زیرا کاملاً زیر پوست قرار دارد. با این حال، محل قرارگیری آن ممکن است در روزهای ابتدایی پس از عمل حساس یا دردناک باشد. این ناراحتی معمولاً با بهبود محل جراحی کاهش پیدا می‌کند.
هنگام دریافت دارو، پرستار سوزن مخصوص را از پوست عبور می‌دهد تا به پورت دسترسی پیدا کند. بعضی بیماران هنگام ورود سوزن کمی فشار یا ناراحتی احساس می‌کنند. در صورت نیاز، پزشک یا پرستار می‌تواند درباره روش‌هایی مانند استفاده از کرم بی‌حس‌کننده برای کاهش این ناراحتی راهنمایی کند.
مزایای پورت در درمان سرطان چیست؟
یکی از مهم‌ترین مزایای پورت شیمی‌درمانی، کاهش نیاز به رگ‌گیری مکرر در دست یا بازو است. این ویژگی برای بیمارانی که جلسات متعدد شیمی درمانی دارند یا رگ‌های آن‌ها به‌سختی پیدا می‌شود، اهمیت زیادی دارد.
پورت امکان خون‌گیری‌های مکرر و دریافت بعضی داروها و مایعات را نیز فراهم می‌کند. قرار گرفتن کاتتر در یک رگ بزرگ همچنین به تیم درمان اجازه می‌دهد برخی داروهای وریدی را از مسیری مناسب‌تر دریافت کند؛ به‌خصوص داروهایی که ممکن است برای رگ‌های کوچک تحریک‌کننده باشند.
وجود پورت معمولاً مانع انجام فعالیت‌های روزمره نمی‌شود. پس از بهبود محل جراحی، بسیاری از بیماران می‌توانند فعالیت‌های معمول خود را ادامه دهند. با این حال، فعالیت‌های پربرخورد یا ورزش‌هایی که فشار مستقیمی به محل پورت وارد می‌کنند، به بررسی و تأیید پزشک متخصص نیاز دارند.
بیشتر بخوانید: مراقبت های پرتودرمانی برای پوست؛ چگونه سوزش و خشکی را کمتر کنیم؟
عوارض و خطرات پورت شیمی‌درمانی چیست؟
پورت نیز مانند هر وسیله پزشکی دیگری ممکن است عارضه ایجاد کند. عفونت، ایجاد لخته، انسداد، جابه‌جایی کاتتر یا اختلال در عملکرد پورت از جمله مشکلات احتمالی هستند. شناخت علائم هشدار به بیمار کمک می‌کند تا در صورت بروز مشکل، سریع‌تر اقدام کند.
قرمزی، تورم، گرمی یا ترشح اطراف محل پورت می‌تواند نشانه عفونت باشد. تب و لرز نیز اهمیت زیادی دارد و بیمار باید در صورت بروز این علائم، سریعاً با تیم درمان تماس بگیرد. تنگی نفس، خونریزی، تورم بازوی همان سمت یا درد غیرمعمول در محل پورت نیز نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
مراقبت از پورت شیمی‌درمانی چگونه انجام می‌شود؟
مراقبت صحیح از پورت به پیشگیری از عفونت و حفظ عملکرد مناسب آن کمک می‌کند. پرستار یا سایر اعضای آموزش‌دیده تیم درمان باید هنگام دسترسی به پورت اصول استریل را رعایت کنند.
اگر بیمار برای مدتی از پورت استفاده نکند، ممکن است مرکز درمانی طبق برنامه مشخص، آن را با محلول مناسب شست‌وشو دهد. این کار که معمولاً با عنوان «فلش کردن پورت» شناخته می‌شود، به حفظ باز بودن مسیر کمک می‌کند. فاصله انجام این کار به نوع پورت و پروتکل مرکز درمانی بستگی دارد.
بیمار نیز باید محل پورت را زیر نظر داشته باشد و هرگونه تغییر غیرعادی مانند قرمزی، تورم، درد، ترشح یا تب را به تیم درمان اطلاع دهد. رعایت دستورالعمل‌های پزشک می‌تواند احتمال بروز عوارض را کاهش دهد.
تفاوت پورت با رگ‌گیری معمولی و PICC چیست؟
رگ‌گیری معمولی بیشتر برای درمان‌های کوتاه‌مدت کاربرد دارد. در این روش، کاتتر برای مدت محدودی در رگ دست یا بازو قرار می‌گیرد و پس از پایان درمان آن را خارج می‌کنند.
PICC نوع دیگری از دسترسی وریدی مرکزی است که پزشک یا پرستار کاتتر را از طریق یکی از رگ‌های بازو وارد سیستم وریدی می‌کند. برخلاف پورت، بخشی از تجهیزات PICC خارج از پوست قرار می‌گیرد و بیمار باید مراقبت‌های مربوط به قسمت خارجی کاتتر را نیز رعایت کند.
انتخاب میان پورت، PICC و رگ‌گیری معمولی به نوع سرطان، طول درمان، داروهای مورد استفاده و شرایط عروق بیمار بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان یک روش را برای تمام بیماران بهترین گزینه دانست.
آیا پورت فقط برای شیمی درمانی استفاده می‌شود؟
خیر. هرچند اصطلاح پورت شیمی‌درمانی بیشتر در ارتباط با درمان سرطان استفاده می‌شود، کاربرد پورت به شیمی درمانی محدود نیست. پزشک می‌تواند در بعضی شرایط از این وسیله برای سایر درمان‌های وریدی طولانی‌مدت، تزریق برخی داروها، دریافت مایعات یا فرآورده‌های خونی و خون‌گیری استفاده کند.
از سوی دیگر، درمان سرطان همیشه به شیمی درمانی محدود نمی‌شود. بسته به نوع و مرحله بیماری، پزشک ممکن است جراحی، پرتو درمانی، رادیوتراپی، درمان هدفمند، ایمنی‌درمانی یا ترکیبی از این روش‌ها را در برنامه درمانی قرار دهد. بنابراین وجود پورت به‌تنهایی شدت یا نوع سرطان را مشخص نمی‌کند.
پورت چه زمانی برداشته می‌شود؟
پس از پایان نیاز بیمار به دسترسی وریدی طولانی‌مدت، پزشک درباره خارج کردن پورت تصمیم می‌گیرد. زمان برداشتن آن برای همه بیماران یکسان نیست و پزشک عواملی مانند نوع سرطان، احتمال نیاز به درمان‌های بعدی و وضعیت کلی درمان را در نظر می‌گیرد.
گاهی بیمار پس از پایان یک دوره شیمی درمانی همچنان به مراقبت یا درمان‌های وریدی دیگری نیاز دارد. در چنین شرایطی پزشک ممکن است پورت را برای مدتی در بدن نگه دارد. در نهایت، تصمیم درباره زمان خارج کردن آن باید بر اساس شرایط اختصاصی بیمار و نظر تیم درمان گرفته شود.
اگر ساکن شمال کشور هستید و برای تشخیص یا درمان سرطان به مشاوره تخصصی نیاز دارید، می‌توانید به کلینیک شفا در شهر گرگان، استان گلستان، مراجعه کنید. در این مرکز، بیماران می‌توانند از خدمات و تخصص پزشکان مجرب در حوزه تشخیص و درمان سرطان بهره‌مند شوند و روند درمان خود را با نظر تیم پزشکی دنبال کنند.
انتخاب روش درمان، از جمله شیمی درمانی، پرتو درمانی و رادیوتراپی، به نوع و مرحله سرطان و شرایط هر بیمار بستگی دارد. به همین دلیل، دریافت نظر پزشک متخصص و پیگیری منظم روند درمان اهمیت زیادی دارد. در ادامه با تعدادی از پزشکان متخصص و مجرب کلینیک شفا آشنا می‌شوید.
سخن پایانی
پورت شیمی‌درمانی یک روش دسترسی وریدی است که زیر پوست قرار می‌گیرد و از طریق کاتتر به یک رگ بزرگ متصل می‌شود. با وجود این مزایا، همه بیماران به پورت نیاز ندارند. پزشک متخصص با توجه به نوع و مدت درمان، داروهای مورد استفاده و وضعیت رگ‌های بیمار درباره مناسب بودن آن تصمیم می‌گیرد. اگر درباره پورت، نحوه قرار دادن آن، مراقبت‌ها یا عوارض احتمالی سؤال دارید، پزشک سرطان می‌تواند با بررسی شرایط و برنامه درمانی شما، مناسب‌ترین روش دسترسی وریدی را مشخص کند.
بدون دیدگاه