خستگی در بیماران سرطانی یکی از شایعترین مشکلاتی است که میتواند در طول بیماری یا دوره درمان ایجاد شود. این خستگی با خستگی معمولی بعد از یک روز پرمشغله تفاوت دارد؛ ممکن است فرد حتی بعد از خواب و استراحت کافی همچنان احساس بیحالی، ضعف یا کمبود انرژی داشته باشد. در بعضی بیماران، خستگی آنقدر شدید میشود که انجام کارهای ساده روزمره مانند حمام کردن، لباس پوشیدن یا راه رفتن را دشوار میکند.
این مشکل ممکن است قبل از شروع درمان، در طول درمان یا حتی مدتی پس از پایان آن ادامه پیدا کند. شدت خستگی هم برای همه بیماران یکسان نیست و به نوع سرطان، مرحله بیماری، روش درمان و وضعیت جسمی و روحی فرد بستگی دارد.
بیشتر بخوانید: روش های قطعی درمان سرطان در سال 1404 در گرگان _ خبر خوش برای گلستانی ها
خستگی در بیماران سرطانی چرا ایجاد میشود؟
یک علت واحد برای خستگی بیماران مبتلا به سرطان وجود ندارد. خود بیماری، داروها، عوارض درمان و حتی فشار روانی ناشی از تشخیص سرطان میتوانند همزمان در ایجاد یا تشدید خستگی نقش داشته باشند.
تأثیر خود سرطان بر انرژی بدن
برخی سرطانها میتوانند مستقیماً باعث احساس خستگی شوند. سلولهای سرطانی برای رشد به انرژی و مواد مغذی نیاز دارند و بیماری نیز ممکن است واکنشهای التهابی خاصی را در بدن ایجاد کند. در بعضی بیماران، کاهش اشتها و وزن یا از دست دادن توده عضلانی نیز به ضعف و خستگی بیشتر منجر میشود.
شیمی درمانی و خستگی
شیمی درمانی یکی از درمانهایی است که میتواند خستگی قابلتوجهی ایجاد کند. بعضی بیماران پس از هر جلسه احساس خستگی بیشتری دارند و در برخی دیگر، شدت خستگی در بخشهایی از دوره درمان بیشتر میشود.
یکی از دلایل مهم، عوارضی مانند کمخونی، تهوع، استفراغ، کاهش اشتها و کمآبی بدن است. برای مثال، اگر تعداد گلبولهای قرمز کاهش پیدا کند، اکسیژنرسانی به بافتها کمتر میشود و بیمار ممکن است احساس ضعف و بیحالی بیشتری داشته باشد.
پرتو درمانی و رادیوتراپی
پرتو درمانی یا رادیوتراپی نیز میتواند باعث خستگی شود. این نوع خستگی معمولاً با ادامه جلسات بیشتر احساس میشود و ممکن است تا پایان دوره درمان ادامه داشته باشد. شدت آن به محل درمان، برنامه جلسات و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
به همین دلیل اگر فرد در زمان رادیوتراپی احساس میکند انرژی همیشگی خود را ندارد، بهتر است موضوع را با تیم درمان در میان بگذارد و صرفاً آن را به «طبیعی بودن درمان» نسبت ندهد.
علائم خستگی ناشی از سرطان چیست؟
خستگی فقط به معنای خوابآلودگی نیست. ممکن است بیمار احساس کند بدنش سنگین شده، انرژی کافی برای انجام فعالیتهای معمول ندارد یا حتی پس از خواب همچنان خسته است.
از علائم رایج میتوان به احساس ضعف، کاهش انرژی، کند شدن فعالیتها، مشکل در تمرکز و یادآوری، احساس خستگی ذهنی و کاهش توان انجام کارهای روزمره اشاره کرد. در بعضی افراد نیز خستگی با اختلال خواب، تغییرات خلقی یا احساس تنگی نفس هنگام فعالیت همراه میشود.
آیا خستگی همیشه به معنای پیشرفت سرطان است؟
خیر. خستگی بهتنهایی نمیتواند نشان دهد که سرطان پیشرفت کرده است. عوامل مختلفی مانند کمخونی، عفونت، درد، مشکلات خواب، کمآبی بدن، تغذیه ناکافی، بعضی داروها، اضطراب و افسردگی نیز میتوانند باعث خستگی شدید شوند.
به همین دلیل، اگر خستگی جدید، شدید یا مداوم ایجاد شده است، بهتر است علت آن توسط پزشک سرطان بررسی شود. گاهی یک آزمایش خون ساده میتواند وجود کمخونی یا عفونت را مشخص کند و مسیر درمان را تغییر دهد.
بیشتر بخوانید: آزمایش ژنتیکی تشخیص سرطان های ارثی
چگونه خستگی در بیماران سرطانی را کاهش دهیم؟
قرار نیست بیمار با خستگی شدید فقط استراحت کند و منتظر بماند تا مشکل برطرف شود. چند تغییر ساده در سبک زندگی میتواند به مدیریت انرژی کمک کند.
فعالیت بدنی را کاملاً کنار نگذارید
شاید در زمان خستگی، استراحت دائمی بهترین انتخاب به نظر برسد؛ اما بیتحرکی طولانیمدت میتواند باعث ضعیفتر شدن عضلات و کاهش توان بدنی شود. فعالیتهایی مانند پیادهروی سبک، در صورت تأیید پزشک، میتوانند به بهبود انرژی، خواب و خلقوخو کمک کنند. میزان فعالیت باید با شرایط بیمار هماهنگ باشد.
کارهای مهم را در زمان پرانرژی انجام دهید
انرژی بیمار ممکن است در طول روز تغییر کند. بهتر است کارهایی که اهمیت بیشتری دارند در ساعاتی انجام شوند که فرد انرژی بیشتری دارد. کارهای غیرضروری را میتوان به زمان دیگری موکول کرد یا از اعضای خانواده برای انجام آنها کمک گرفت.
خواب شبانه را منظم کنید
خواب طولانی در طول روز ممکن است خواب شبانه را مختل کند. اگر به استراحت روزانه نیاز دارید، چرتهای کوتاه میتوانند گزینه بهتری باشند. در صورت وجود بیخوابی یا خواب غیرطبیعی، موضوع باید با پزشک مطرح شود.
تغذیه و مصرف مایعات را جدی بگیرید
کاهش اشتها، تهوع، استفراغ یا اسهال میتواند دریافت انرژی و مایعات را کاهش دهد و خستگی را بیشتر کند. وعدههای کوچک و متعدد برای بعضی بیماران راحتتر از وعدههای سنگین هستند. مصرف مایعات کافی نیز اهمیت دارد. در صورت کاهش وزن یا مشکلات تغذیهای، مشورت با متخصص تغذیه میتواند کمککننده باشد.
علتهای قابل درمان را پیدا کنید
اگر خستگی شدید است، فقط به استراحت اکتفا نکنید. پزشک متخصص ممکن است برای بررسی کمخونی، عفونت، اختلالات تغذیهای، مشکلات خواب، درد یا سایر عوامل مؤثر، معاینه و آزمایشهای لازم را درخواست کند. درمان علت زمینهای میتواند شدت خستگی را کاهش دهد.
تأثیر تغذیه بر خستگی در بیماران سرطانی
تغذیه مناسب میتواند به کاهش ضعف و حفظ انرژی بدن کمک کند. در دوران سرطان و درمانهایی مانند شیمی درمانی و رادیوتراپی، دریافت کافی انرژی و پروتئین اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا کاهش اشتها، کاهش وزن و از دست رفتن عضلات میتواند خستگی در بیماران سرطانی را تشدید کند.
غذاهای سرشار از پروتئین مانند تخممرغ، مرغ، ماهی، لبنیات و حبوبات به حفظ عضلات کمک میکنند. نان و غلات، برنج و سیبزمینی نیز منابع مناسب انرژی هستند. مغزها، کره مغزها و روغن زیتون میتوانند در حجم کم، انرژی بیشتری فراهم کنند. میوهها و سبزیجات نیز ویتامینها و مواد معدنی مورد نیاز بدن را تأمین میکنند.
مصرف مایعات کافی نیز مهم است؛ زیرا کمآبی بدن میتواند ضعف و خستگی را بیشتر کند. در مقابل، مصرف زیاد نوشیدنیهای شیرین، غذاهای بسیار چرب و خوراکیهای فوقفرآوریشده انتخاب مناسبی برای تأمین انرژی پایدار نیستند.
اگر اشتها کم است، به جای وعدههای سنگین میتوان چند وعده کوچک و مغذی در طول روز مصرف کرد. همچنین مصرف خودسرانه مکملها توصیه نمیشود و بهتر است هرگونه کمبود تغذیهای توسط پزشک متخصص یا متخصص تغذیه بررسی شود.
بیشتر بخوانید: راز تغذیه در درمان سرطان؛ چه بخوریم و چه نخوریم؟
چه زمانی باید خستگی را به پزشک اطلاع داد؟
هر نوع خستگی شدید یا خستگیای که زندگی روزمره را مختل میکند، ارزش مطرح کردن با تیم درمان را دارد. اگر خستگی بهتدریج بیشتر شده، فعالیتهای معمول را دشوار کرده یا با وجود مراقبتهای معمول بهتر نمیشود، بهتر است با پزشک سرطان یا پزشک متخصص مشورت کنید.
همچنین اگر خستگی همراه با علائمی مانند سرگیجه، تنگی نفس، تب، درد شدید، کاهش وزن قابلتوجه یا ضعف غیرعادی باشد، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
اگر ساکن شمال کشور هستید و خستگی یا سایر عوارض ناشی از سرطان نگرانتان کرده است، میتوانید برای دریافت مشاوره و پیگیری روند درمان به کلینیک شفا در گرگان مراجعه کنید. در ادامه، با تعدادی از پزشکان و متخصصان این مجموعه که در زمینه درمان سرطان فعالیت میکنند، آشنا میشوید.
- آقای دکتر اردشیر معطوفی
- دکتر محمود عبدالهی
- جناب دکتر احسان حاتمی
آیا خستگی بعد از پایان درمان سرطان هم ادامه دارد؟
بله. در بسیاری از بیماران، خستگی پس از پایان درمان بهتدریج کمتر میشود، اما همیشه بلافاصله از بین نمیرود. بعضی افراد ممکن است برای ماهها و در مواردی طولانیتر احساس خستگی داشته باشند. ماندگاری خستگی به عوامل مختلفی مانند نوع سرطان، درمانهای دریافتشده، وضعیت جسمی و وجود مشکلات همراه بستگی دارد.
بنابراین ادامه خستگی بعد از شیمی درمانی، پرتو درمانی یا سایر روشهای درمانی لزوماً به معنی بازگشت بیماری نیست؛ با این حال، خستگی مداوم باید با پزشک مطرح شود تا علتهای قابل درمان بررسی شوند.
سخن پایانی
خستگی در بیماران سرطانی یک عارضه شایع و واقعی است که میتواند از خود سرطان، شیمی درمانی، رادیوتراپی، کمخونی، مشکلات تغذیهای، اختلال خواب، درد یا فشار روانی ناشی شود. این خستگی با خستگی معمولی تفاوت دارد و همیشه با خواب و استراحت برطرف نمیشود.
با این حال، خستگی شدید را نباید بخشی اجتنابناپذیر از زندگی با سرطان دانست. بررسی علت، کنترل عوارض درمان، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی متناسب با شرایط بیمار و تنظیم خواب میتواند به مدیریت آن کمک کند. اگر خستگی شدید یا مداوم است، صحبت با پزشک متخصص بهترین راه برای پیدا کردن علت و انتخاب روش مناسب برای کنترل آن است.
بدون دیدگاه