تشخیص سرطان به این معنی نیست که فرد باید تمام فعالیتهای بدنی خود را کنار بگذارد. شواهد علمی نشان میدهند که ورزش برای بیماران سرطانی در بسیاری از موارد میتواند به حفظ توان جسمی، کاهش خستگی و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. البته میزان و نوع فعالیت ورزشی برای همه بیماران یکسان نیست و باید با توجه به نوع سرطان، مرحله بیماری، روش درمان و وضعیت عمومی بدن انتخاب شود. انجمن سرطان آمریکا نیز توصیه میکند بیماران تا حد توان فعال بمانند و فعالیت خود را بهتدریج افزایش دهند.
ورزش چه فوایدی برای بیماران سرطانی دارد؟
سرطان و روشهای درمان آن ممکن است باعث کاهش انرژی، ضعف عضلات، اختلال خواب و تغییرات روحی شوند. فعالیت بدنی متناسب با شرایط بیمار میتواند به کنترل بخشی از این مشکلات کمک کند. مطالعات نشان دادهاند که ورزش منظم میتواند خستگی مرتبط با سرطان را کاهش دهد و در بهبود خواب، خلقوخو، اضطراب، افسردگی، قدرت عضلانی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره نقش داشته باشد.
حفظ فعالیت بدنی همچنین به بیمار کمک میکند تا قدرت عضلات و دامنه حرکتی خود را تا حد امکان حفظ کند. این موضوع در دورههایی اهمیت بیشتری دارد که فرد به دلیل درمان یا استراحت طولانی، تحرک روزانه کمتری دارد.
برخی مطالعات نیز ارتباط میان فعالیت بدنی و پیامدهای بهتر بیماری را در بعضی سرطانها نشان دادهاند. برای نمونه، شواهد موجود درباره سرطانهای پستان، روده بزرگ و پروستات از ارتباط فعالیت بدنی با بقای بهتر حمایت میکنند. با این حال، ورزش جایگزین درمان اصلی سرطان نیست و بهتر است به عنوان بخشی از مراقبت حمایتی در کنار درمان پزشکی در نظر گرفته شود.
بیشتر بخوانید: سرطان پروستات (کنسر پروستات) چیست؟| علائم و نشانه ها + انواع + روش های تشخیص
آیا ورزش در دوران درمان سرطان هم مجاز است؟
در بسیاری از بیماران، ادامه فعالیت بدنی امکانپذیر است؛ اما شدت و نوع تمرین باید با شرایط فرد هماهنگ باشد. کسانی که پیش از تشخیص سرطان فعالیت ورزشی منظمی داشتهاند، ممکن است بتوانند با کاهش شدت تمرین به فعالیت خود ادامه دهند. افرادی که پیش از بیماری تحرک زیادی نداشتهاند نیز بهتر است فعالیت را با تمرینهای سبک و کوتاه آغاز کنند.
در دوران شیمی درمانی ممکن است خستگی، تهوع یا ضعف باعث کاهش توان جسمی بیمار شود. در چنین روزهایی نیازی به انجام تمرین سنگین نیست. چند دقیقه پیادهروی آرام یا انجام حرکات کششی سبک، در صورت تأیید پزشک، میتواند گزینه مناسبی باشد.
شرایط بیمار در زمان پرتو درمانی یا رادیوتراپی نیز اهمیت دارد. محل درمان و عوارض ایجادشده میتوانند روی انتخاب فعالیت مناسب تأثیر بگذارند. اگر فرد دچار ضعف شدید، درد یا علائم غیرمعمول شود، بهتر است ادامه برنامه ورزشی را با پزشک سرطان یا تیم درمانی بررسی کند.
بهترین ورزش برای بیماران سرطانی چیست؟
یک فعالیت ورزشی مشخص برای تمام بیماران مناسب نیست. معمولاً ترکیبی از فعالیتهای هوازی، تمرینات قدرتی و حرکات انعطافپذیری میتواند برنامه متعادلتری ایجاد کند. البته انتخاب هر تمرین باید با وضعیت جسمی بیمار هماهنگ باشد و پزشک متخصص در صورت وجود محدودیتهای خاص، درباره نوع و شدت فعالیت نظر بدهد.
پیادهروی؛ سادهترین گزینه
پیادهروی یکی از سادهترین فعالیتها برای شروع است. بیمار میتواند چند دقیقه راه رفتن آرام را در برنامه روزانه خود قرار دهد و در صورت تحمل مناسب، زمان یا سرعت را بهتدریج افزایش دهد. این فعالیت برای افرادی که پیش از بیماری تحرک زیادی نداشتهاند، معمولاً نسبت به ورزشهای سنگین قابلمدیریتتر است.
لازم نیست فرد از همان ابتدا به دنبال انجام تمرینهای طولانی باشد. تقسیم فعالیت به چند نوبت کوتاه در طول روز نیز میتواند راه مناسبی برای حفظ تحرک باشد.
تمرینات کششی و انعطافپذیری
حرکات کششی سبک میتوانند به حفظ دامنه حرکتی مفاصل و کاهش خشکی بدن کمک کنند. این تمرینها بهخصوص زمانی اهمیت دارند که بیمار به دلیل استراحت یا کاهش فعالیت روزانه، مدت زیادی در یک وضعیت ثابت قرار میگیرد.
حرکات کششی باید آرام و بدون ایجاد درد انجام شوند. وجود محدودیت حرکتی، درد یا سابقه جراحی میتواند انتخاب تمرین را تغییر دهد. در این شرایط، بهتر است بیمار با پزشک متخصص یا فیزیوتراپیست درباره حرکات مناسب مشورت کند.
تمرینات قدرتی سبک
تمرینات قدرتی میتوانند به حفظ توده عضلانی و قدرت بدن کمک کنند. استفاده از وزنههای سبک، کشهای ورزشی یا برخی حرکات با وزن بدن میتواند بخشی از برنامه فعالیت بیمار باشد. انجمن سرطان آمریکا نیز در صورت امکان، انجام فعالیتهای تقویتکننده عضلات را دستکم دو روز در هفته توصیه میکند.
با این حال، بیماران مبتلا به ضعف شدید، مشکلات استخوانی یا برخی عوارض ناشی از درمان نباید بدون ارزیابی تخصصی سراغ تمرینات قدرتی بروند. نوع مقاومت و میزان فشار باید با شرایط بدن هماهنگ باشد.
یوگا و تمرینات آرام
یوگای سبک و تمرینهای آرام همراه با تنفس میتوانند برای برخی بیماران گزینه مناسبی باشند. چنین فعالیتهایی علاوه بر ایجاد تحرک، ممکن است به کاهش استرس، آرامش بیشتر و بهبود خواب کمک کنند.
شدت تمرین باید متناسب با توانایی فرد باشد. حرکاتی که فشار زیادی به مفاصل یا ناحیه تحت درمان وارد میکنند، نباید بدون تأیید تیم درمان انجام شوند.
چه زمانی باید ورزش را متوقف کرد؟
توانایی جسمی بیمار ممکن است در طول دوره درمان تغییر کند. به همین دلیل، توجه به واکنش بدن هنگام فعالیت اهمیت زیادی دارد. خستگی شدید، سرگیجه، درد غیرمعمول، تنگی نفس قابلتوجه یا احساس ناخوشی هنگام ورزش از علائمی هستند که میتوانند نشانه نیاز به توقف فعالیت و بررسی وضعیت بیمار باشند.
برخی بیماران در دوره درمان بیشتر در معرض عفونت قرار میگیرند. در چنین شرایطی حضور در سالنهای ورزشی شلوغ ممکن است انتخاب مناسبی نباشد. انجام تمرین در محیطی تمیز و خلوت یا فعالیت در فضای باز، در صورت مناسب بودن شرایط بیمار، میتواند گزینه ایمنتری باشد.
بیشتر بخوانید: خستگی در بیماران سرطانی نشانه چیست؟ علت و راههای کاهش خستگی
ورزش در دوران درمان
هر روش درمانی میتواند عوارض متفاوتی ایجاد کند و همین مسئله روی برنامه ورزشی تأثیر میگذارد. در شیمی درمانی، میزان انرژی بیمار ممکن است از یک روز تا روز دیگر تغییر کند. بهتر است فعالیت در زمانهایی انجام شود که فرد انرژی بیشتری دارد و فرصت کافی برای استراحت نیز در نظر گرفته شود.
در پرتو درمانی یا رادیوتراپی، محل تابش و عوارض ایجادشده اهمیت ویژهای دارند. برای مثال، اگر پوست ناحیه درمان حساس شده باشد، فعالیتهایی که موجب اصطکاک یا تحریک آن قسمت میشوند، ممکن است مناسب نباشند.
برنامه ورزشی باید با سایر بخشهای مراقبت از بیمار هماهنگ باشد. پزشک سرطان میتواند محدودیتهای احتمالی را با توجه به نوع بیماری و روش درمان مشخص کند. در صورت نیاز، پزشک متخصص یا فیزیوتراپیست نیز میتواند به بیمار در انتخاب تمرینهای متناسب با توانایی جسمی کمک کند.
آیا بیمار باید به هدف ۱۵۰ دقیقه ورزش در هفته برسد؟
برای بزرگسالان سالم، توصیه عمومی شامل ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت با شدت متوسط یا ۷۵ تا ۱۵۰ دقیقه فعالیت شدید در هفته است. انجام تمرینهای تقویتکننده عضلات نیز بخشی از این توصیهها محسوب میشود. با این حال، این اعداد نباید به عنوان یک هدف اجباری برای تمام بیماران سرطانی در دوران درمان در نظر گرفته شوند.
در این دوره، حفظ فعالیت متناسب با توان بدن اهمیت بیشتری از رسیدن سریع به یک عدد مشخص دارد. اگر فرد تنها توانایی چند دقیقه پیادهروی در روز را دارد، همین میزان میتواند نقطه شروع باشد. با بهتر شدن شرایط جسمی، مدت و شدت فعالیت نیز میتواند بهتدریج افزایش پیدا کند.
بیشتر بخوانید: فعالیت بدنی مناسب و استفاده از میوه وسبزی فراوان از راههای کاهش ابتلا به سرطان روده بزرگ
چگونه ورزش را ایمنتر شروع کنیم؟
پیش از شروع یک برنامه ورزشی جدید، بهتر است بیمار درباره فعالیت بدنی با تیم درمان صحبت کند. نوع سرطان، مرحله بیماری، روش درمان، وضعیت قلب و ریه، قدرت عضلات، مشکلات استخوانی و عوارض داروها میتوانند در انتخاب فعالیت مناسب تأثیر داشته باشند.
شروع تدریجی اهمیت زیادی دارد. چند دقیقه فعالیت سبک میتواند انتخاب بهتری از یک جلسه سنگین باشد که فرد را برای چند روز خسته میکند. گرم کردن پیش از تمرین و سرد کردن پس از آن نیز میتواند به آماده شدن بدن و بازگشت تدریجی آن به حالت استراحت کمک کند.
مهم است که بیمار میزان فعالیت خود را بر اساس وضعیت همان روز تنظیم کند. در روزهایی که انرژی بیشتری دارد، میتواند کمی بیشتر حرکت کند و هنگام خستگی یا بروز عوارض درمان، زمان و شدت فعالیت را کاهش دهد.
در نهایت، هدف ورزش برای بیماران سرطانی رقابت یا رسیدن به رکورد ورزشی نیست. هدف اصلی، کمک به حفظ توانایی حرکتی، قدرت عضلانی و کیفیت زندگی در کنار روند درمان است.
بیشتر بخوانید: چگونه با ورزش از سرطان پیشگیری کنیم؟!
سخن پایانی
فعالیت بدنی در بسیاری از بیماران سرطانی میتواند بخشی مفید از مراقبت در دوران درمان و پس از آن باشد. پیادهروی، حرکات کششی، تمرینات قدرتی سبک و برخی فعالیتهای آرام، در صورت تناسب با شرایط بیمار، میتوانند به حفظ توان جسمی و کاهش برخی عوارض کمک کنند.
با وجود این، هیچ برنامه ورزشی برای تمام بیماران مناسب نیست. شرایط جسمی، نوع سرطان و روش درمان باید پیش از افزایش فعالیت در نظر گرفته شود. مشورت با پزشک سرطان و تیم درمان کمک میکند برنامهای انتخاب شود که هم با وضعیت بیمار سازگار باشد و هم خطر آسیب یا تشدید عوارض را کاهش دهد.
بدون دیدگاه