یکی از اولین نگرانیهایی که بسیاری از بیماران پس از تشخیص سرطان با آن روبهرو میشوند، ریزش مو در شیمی درمانی است. اگرچه این عارضه برای بسیاری از افراد از نظر روحی دشوار است، اما باید بدانید که همه داروهای شیمیدرمانی باعث ریزش مو نمیشوند و شدت آن نیز در افراد مختلف یکسان نیست. نوع دارو، دوز مصرفی، مدت درمان و شرایط جسمی بیمار تعیین میکنند که آیا ریزش مو اتفاق میافتد یا خیر.
امروزه متخصصان با بررسی نوع سرطان و انتخاب مناسبترین برنامه درمانی تلاش میکند علاوه بر کنترل بیماری، عوارض درمان را نیز تا حد امکان کاهش دهد. آگاهی از روند درمان و شناخت تغییراتی که ممکن است در طول شیمیدرمانی ایجاد شوند، به بیمار کمک میکند این مسیر را با آرامش بیشتری طی کند.
چرا شیمیدرمانی باعث ریزش مو میشود؟
شیمیدرمانی با هدف از بین بردن سلولهایی انجام میشود که سرعت تقسیم بالایی دارند. سلولهای سرطانی جزو این دسته هستند، اما سلولهای فولیکول مو نیز رشد سریعی دارند و به همین دلیل ممکن است تحت تأثیر داروهای شیمیدرمانی قرار بگیرند.
وقتی فولیکولهای مو آسیب میبینند، رشد مو متوقف شده و موها به تدریج شروع به ریزش میکنند. این اتفاق نشانه موفق یا ناموفق بودن درمان نیست؛ بلکه یکی از عوارض شناختهشده برخی داروهای ضدسرطان محسوب میشود.
آیا همه بیماران دچار ریزش مو میشوند؟
خیر. برخلاف تصور رایج، همه بیماران ریزش مو را تجربه نمیکنند.
برخی داروهای شیمیدرمانی احتمال بسیار بالایی برای ایجاد ریزش مو در شیمی درمانی دارند، در حالی که بعضی داروها تنها باعث نازک شدن مو یا ریزش محدود میشوند. در برخی سرطانها نیز ممکن است اصلاً از داروهایی استفاده شود که چنین عارضهای ایجاد نمیکنند.
به همین دلیل قبل از شروع درمان بهتر است درباره عوارض احتمالی داروی خود با پزشک متخصص مشورت کنید تا تصویر واقعبینانهای از روند درمان داشته باشید.
بیشتر بخوانید: باورهای غلط درباره سرطان زیر ذره بین علم همراه با دیدگاه های دکتر نسیم فیضی
ریزش مو معمولاً از چه زمانی شروع میشود؟
در اغلب بیماران، ریزش مو بین دو تا چهار هفته پس از اولین جلسه شیمیدرمانی آغاز میشود. در هفتههای بعد شدت آن بیشتر شده و ممکن است طی یک تا دو ماه بخش زیادی از موها بریزد.
برخی افراد هنگام شانه کردن یا استحمام متوجه دستههای مو میشوند و برخی دیگر تصمیم میگیرند قبل از شروع ریزش شدید، موهای خود را کوتاه کنند تا از نظر روحی آمادگی بیشتری داشته باشند.
آیا فقط موهای سر میریزند؟
خیر.
بسته به نوع دارو، ممکن است موهای سایر قسمتهای بدن نیز تحت تأثیر قرار بگیرند؛ از جمله:
- ابرو
- مژه
- ریش و سبیل
- موهای زیر بغل
- موهای ناحیه تناسلی
- موهای دست و پا
البته شدت این تغییرات در همه افراد یکسان نیست و برخی بیماران تنها دچار ریزش موی سر میشوند.
آیا میتوان از ریزش مو جلوگیری کرد؟
هیچ روشی نمیتواند به طور قطعی از ریزش مو در شیمی درمانی جلوگیری کند، اما برخی اقدامات ممکن است شدت آن را کاهش دهند.
یکی از شناختهشدهترین روشها استفاده از کلاههای خنککننده (Scalp Cooling) است. این وسیله با کاهش جریان خون پوست سر، مقدار داروی شیمیدرمانی که به فولیکول مو میرسد را کمتر میکند. البته این روش برای همه بیماران مناسب نیست و بسته به نوع سرطان و برنامه درمانی باید توسط پزشک متخصص تأیید شود.
اگر در استان گلستان یا سایر شهرهای شمال کشور زندگی میکنید، میتوانید برای تشخیص، درمان و پیگیری بیماریهای سرطانی به کلینیک شفا گرگان مراجعه کنید. در این مرکز، خدمات تخصصی از جمله ویزیت توسط پزشک متخصص سرطان، برنامهریزی درمان و پیگیری روند درمان بیماران ارائه میشود تا هر فرد متناسب با شرایط خود، بهترین مسیر درمانی را طی کند.
در ادامه با جمعی از پزشکان متخصص این مجموعه آشنا خواهید شد:
چگونه در طول شیمیدرمانی از موهای خود مراقبت کنیم؟
در دوران درمان بهتر است با موهای خود با ملایمت بیشتری رفتار کنید. استفاده از شامپوهای ملایم، شانه دندانهدرشت، خشک کردن آرام موها و پرهیز از رنگ کردن، دکلره، فر یا صاف کردن شیمیایی میتواند آسیب به موها را کاهش دهد.
همچنین بهتر است از سشوار با حرارت بالا، اتوی مو و مدلهایی که باعث کشیده شدن ریشه مو میشوند استفاده نکنید.
اگر ریزش مو شدید باشد، استفاده از روسری، کلاه یا کلاهگیس میتواند علاوه بر محافظت از پوست سر، به حفظ اعتمادبهنفس بیمار کمک کند.
آیا موها بعد از شیمیدرمانی دوباره رشد میکنند؟
در بیشتر بیماران پاسخ این سؤال مثبت است. پس از پایان دوره شیمیدرمانی، فولیکولهای مو بهتدریج فعالیت طبیعی خود را از سر میگیرند و معمولاً چند هفته تا چند ماه بعد، اولین نشانههای رشد مو ظاهر میشود. البته سرعت رشد مو در افراد مختلف یکسان نیست و به عواملی مانند نوع داروی مصرفی، مدت درمان و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.
در ابتدای رشد، ممکن است موهای جدید کمی با گذشته تفاوت داشته باشند. برای مثال، برخی افراد متوجه میشوند که رنگ مو نسبت به قبل اندکی تغییر کرده یا موها حالت فرتر یا صافتر پیدا کردهاند. همچنین ممکن است ضخامت تارهای مو در ماههای نخست با گذشته متفاوت باشد. این تغییرات در اغلب موارد موقتی هستند و با گذشت زمان و تکمیل چرخه رشد مو، ظاهر و بافت آن به وضعیت طبیعی یا نزدیک به حالت قبل بازمیگردد. بنابراین، ریزش مو در شیمی درمانی معمولاً یک عارضه دائمی نیست و بیشتر بیماران پس از پایان درمان، رشد مجدد موهای خود را تجربه میکنند.
بیشتر بخوانید: عادت های روزانه ای خطر ابتلا به سرطان را کاهش می دهد
اگر ریزش مو اتفاق نیفتاد، یعنی درمان مؤثر نیست؟
خیر! یکی از باورهای اشتباه این است که اگر بیمار دچار ریزش مو نشود، شیمیدرمانی اثر کافی ندارد. در واقع اثربخشی درمان هیچ ارتباط مستقیمی با میزان ریزش مو ندارد.
نوع داروی مصرفی تعیینکننده این عارضه است و بسیاری از داروهای جدید ضدسرطان با وجود اثربخشی مناسب، ریزش موی کمتری ایجاد میکنند.
نقش پزشک در مدیریت عوارض شیمیدرمانی
هر بیمار شرایط متفاوتی دارد و برنامه درمانی او بر اساس نوع سرطان، مرحله بیماری و وضعیت عمومی بدن طراحی میشود. به همین دلیل پیگیری منظم با پزشک متخصص اهمیت زیادی دارد.
پزشک علاوه بر بررسی روند درمان، درباره تغذیه، مراقبت از پوست و مو، کنترل تهوع، خستگی و سایر عوارض احتمالی نیز راهنماییهای لازم را ارائه میدهد. در صورت نیاز ممکن است بیمار همزمان از روشهای درمانی دیگری مانند رادیوتراپی نیز استفاده کند.
بیشتر بخوانید: راز تغذیه در درمان سرطان؛ چه بخوریم و چه نخوریم؟
شیمیدرمانی و رادیوتراپی چه تفاوتی دارند؟
بسیاری از بیماران این دو روش را با یکدیگر اشتباه میگیرند.
شیمیدرمانی از دارو برای از بین بردن سلولهای سرطانی در سراسر بدن استفاده میکند، اما رادیوتراپی با استفاده از پرتوهای پرانرژی، سلولهای سرطانی را در یک ناحیه مشخص هدف قرار میدهد.
به همین دلیل ریزش مو در رادیوتراپی معمولاً فقط در ناحیهای رخ میدهد که تحت تابش قرار گرفته است؛ در حالی که شیمیدرمانی میتواند بر موهای تمام بدن تأثیر بگذارد.
امروزه در بسیاری از مراکز درمانی، خدمات شیمی درمانی و همچنین پرتو درمانی با تجهیزات بهروز و تحت نظر تیمهای تخصصی ارائه میشود تا بیماران بتوانند درمان خود را با کیفیت مناسب و طبق استانداردهای علمی ادامه دهند.
چه زمانی باید درباره ریزش مو با پزشک مشورت کرد؟
اگرچه ریزش مو یکی از عوارض شناختهشده درمان است، اما در برخی شرایط بهتر است موضوع را با پزشک متخصص در میان بگذارید؛ بهویژه اگر پوست سر دچار زخم، التهاب شدید، درد، ترشح یا علائم عفونت شود. همچنین اگر پس از پایان درمان رشد موها برای مدت طولانی آغاز نشد، بررسیهای تکمیلی میتواند علت را مشخص کند.
سخن پایانی
ریزش مو در شیمی درمانی یکی از شایعترین عوارض درمان سرطان است، اما دائمی نیست و در بیشتر بیماران پس از پایان درمان، موها دوباره رشد میکنند. شدت این عارضه به نوع داروی شیمیدرمانی، دوز مصرفی و شرایط فرد بستگی دارد و همه بیماران آن را تجربه نمیکنند.
آگاهی از روند درمان، مراقبت صحیح از مو و مشورت مستمر با پزشک سرطان و پزشک متخصص میتواند نگرانیهای بیمار را کاهش دهد و به او کمک کند با آمادگی بیشتری مسیر درمان را طی کند. همچنین در بسیاری از موارد، درمان ممکن است در کنار رادیوتراپی انجام شود و بیماران بتوانند از خدمات تخصصی شیمی درمانی و پرتو درمانی متناسب با برنامه درمانی خود بهرهمند شوند.
بدون دیدگاه