سرطان با روشهای درمانی مختلفی مانند جراحی، شیمیدرمانی، پرتودرمانی و برخی درمانهای هدفمند قابل کنترل یا درمان است. انتخاب مناسبترین روش درمان به عواملی مانند نوع سرطان، مرحله بیماری، وضعیت عمومی بیمار و نظر متخصص انکولوژی بستگی دارد. براکی تراپی یا پرتودرمانی داخلی نیز یکی از روشهای مؤثر درمان سرطان است که در برخی بیماران، بهتنهایی یا در کنار سایر روشهای درمانی، مورد استفاده قرار میگیرد.
در این مقاله قصد داریم بهطور کامل با براکی تراپی، نحوه انجام آن، انواع، کاربردها، مزایا، عوارض احتمالی و مراقبتهای پس از درمان آشنا شویم تا دید روشنتری نسبت به این روش درمانی به دست آورید.
بیشتر بخوانید: رادیوتراپی سرطان دهانه رحم، موثرترین راه درمان!
براکی تراپی چیست؟
براکی تراپی یکی از روشهای پرتودرمانی داخلی برای درمان برخی از انواع سرطان است. در این روش، پزشک منابع کوچک رادیواکتیو را داخل بدن یا در نزدیکترین فاصله به تومور قرار میدهد تا اشعه مستقیماً سلولهای سرطانی را هدف قرار دهد. این منابع که با نام «چشمه» یا Source نیز شناخته میشوند، در شکلهای مختلفی مانند دانه، سیم یا دیسک وجود دارند و پزشک با توجه به نوع سرطان و محل تومور، مناسبترین گزینه را انتخاب میکند.
قرار گرفتن منبع اشعه در نزدیکی تومور باعث میشود سلولهای سرطانی دوز بالایی از تابش را دریافت کنند، در حالی که بافتهای سالم اطراف در معرض اشعه بسیار کمتری قرار میگیرند. به همین دلیل، براکی تراپی نسبت به پرتودرمانی خارجی روشی هدفمندتر محسوب میشود و معمولاً آسیب کمتری به بافتهای سالم وارد میکند.
پزشک متخصص پس از بررسی نوع سرطان، اندازه تومور و شرایط عمومی بیمار، میزان اشعه و مدت زمان درمان را مشخص میکند. در برخی بیماران، پزشک منبع رادیواکتیو را تنها برای چند دقیقه یا چند روز در محل تومور قرار میدهد و سپس آن را خارج میکند. در برخی دیگر، پزشک دانههای رادیواکتیو را بهصورت دائمی در محل تومور میکارد. این دانهها به مرور زمان انرژی خود را از دست میدهند و پس از چند هفته یا چند ماه، دیگر اشعه مؤثری منتشر نمیکنند.
براکی تراپی چگونه انجام میشود؟
پیش از شروع براکی تراپی، پزشک با انجام معاینات لازم و استفاده از روشهای تصویربرداری مانند سیتیاسکن، امآرآی یا سونوگرافی، محل دقیق تومور را مشخص میکند. سپس بر اساس نوع سرطان، اندازه تومور و وضعیت عمومی بیمار، برنامه درمانی طراحی میشود.
در روز درمان، بسته به ناحیه مورد نظر، ممکن است از بیحسی موضعی، بیحسی نخاعی یا بیهوشی عمومی استفاده شود تا بیمار در طول انجام درمان احساس درد یا ناراحتی نداشته باشد. پس از آن، پزشک اپلیکاتور یا لولههای مخصوص را در محل تومور قرار میدهد و منبع رادیواکتیو از طریق این وسایل وارد بدن میشود.
مدت زمان قرارگیری منبع اشعه در بدن به نوع براکی تراپی بستگی دارد. در برخی بیماران، این منبع تنها چند دقیقه در محل باقی میماند و سپس خارج میشود، در حالی که در برخی دیگر ممکن است برای چند ساعت، چند روز یا حتی بهصورت دائمی در بدن قرار گیرد. پس از پایان درمان نیز بیمار با توجه به شرایط خود ممکن است همان روز مرخص شود یا برای مدت کوتاهی تحت نظر تیم درمان باقی بماند.
برای درمان چه سرطانهایی از این روش استفاده میشود؟
این روش به دلیل دقت بالا در رساندن اشعه به محل تومور، در بسیاری از موارد میتواند بهتنهایی یا در کنار جراحی، شیمیدرمانی و پرتودرمانی خارجی مورد استفاده قرار گیرد.
از مهمترین سرطانهایی که با این روش درمان میشوند میتوان به سرطان دهانه رحم، سرطان رحم، سرطان پروستات، سرطان واژن، سرطان پستان، سرطان مری، سرطانهای ناحیه سر و گردن، برخی سرطانهای پوست و سرطان چشم اشاره کرد. البته انتخاب براکی تراپی به نوع سرطان، مرحله بیماری و نظر پزشک متخصص بستگی دارد.
مزایای براکی تراپی
براکی تراپی به دلیل دقت بالا و تمرکز مستقیم اشعه روی تومور، یکی از روشهای مؤثر درمان سرطان محسوب میشود. مهمترین مزایای این روش عبارتاند از:
- درمان هدفمند: اشعه مستقیماً به محل تومور تابانده میشود و سلولهای سرطانی را با دقت بیشتری هدف قرار میدهد.
- آسیب کمتر به بافتهای سالم: از آنجا که منبع اشعه در نزدیکی تومور قرار میگیرد، بافتهای سالم اطراف کمتر در معرض تابش قرار میگیرند.
- کاهش عوارض درمان: محدود شدن ناحیه تابش میتواند احتمال بروز برخی عوارض ناشی از پرتودرمانی را کاهش دهد.
- مدت درمان کوتاهتر: در برخی بیماران، تعداد جلسات درمان نسبت به رادیوتراپی خارجی کمتر است و روند درمان سریعتر به پایان میرسد.
- دقت بالای درمان: پزشک میتواند دوز مشخصی از اشعه را مستقیماً به ناحیه مورد نظر برساند و کنترل بیشتری بر روند درمان داشته باشد.
- امکان استفاده در کنار سایر روشهای درمانی: این روش در صورت نیاز میتواند همراه با جراحی، شیمیدرمانی یا رادیوتراپی خارجی به کار گرفته شود.
- بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره: بسیاری از بیماران پس از پایان درمان، در مدت زمان کوتاهی میتوانند فعالیتهای عادی خود را از سر بگیرند.
- مناسب برای برخی بیمارانی که امکان جراحی ندارند: در بعضی موارد، براکی تراپی میتواند گزینه مناسبی برای بیمارانی باشد که به دلایل پزشکی قادر به انجام جراحی نیستند.
عوارض براکی تراپی
مانند هر روش درمانی دیگر، براکی تراپی نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد، اما شدت این عوارض در همه بیماران یکسان نیست و به محل درمان، نوع سرطان، دوز اشعه و شرایط جسمانی فرد بستگی دارد.
از عوارض شایع این روش میتوان به احساس درد یا حساسیت در محل درمان، خستگی، التهاب بافت، خونریزی یا ترشحات خفیف و در برخی موارد مشکلات ادراری یا گوارشی اشاره کرد. بیشتر این علائم موقتی هستند و طی چند روز یا چند هفته بهبود پیدا میکنند.
در برخی بیماران نیز ممکن است عوارض دیررس مانند تغییر عملکرد اندام تحت درمان، خشکی یا تنگی برخی بافتها و در موارد خاص کاهش قدرت باروری مشاهده شود. رعایت توصیههای پزشک و انجام معاینات دورهای میتواند در کنترل این عوارض نقش مهمی داشته باشد.
مراقبتهای بعد از براکی تراپی
رعایت توصیههای پزشک پس از براکی تراپی نقش مهمی در بهبود سریعتر و کاهش احتمال بروز عوارض دارد. مهمترین مراقبتهای بعد از درمان عبارتاند از:
- استراحت کافی: در چند روز اول پس از درمان، از انجام فعالیتهای سنگین خودداری کنید و به بدن خود فرصت کافی برای بهبودی بدهید.
- مصرف مایعات کافی: نوشیدن آب و سایر مایعات سالم به دفع بهتر مواد زائد از بدن و حفظ سلامت عمومی کمک میکند.
- تغذیه مناسب: مصرف غذاهای سالم، سرشار از پروتئین، میوه و سبزیجات میتواند روند ترمیم بافتها را تسریع کند.
- مصرف منظم داروها: داروهای تجویز شده توسط پزشک را طبق دستور مصرف کنید و از قطع یا تغییر خودسرانه آنها بپرهیزید.
- رعایت بهداشت محل درمان: در صورت وجود زخم یا پانسمان، دستورالعملهای پزشک را برای مراقبت از محل درمان بهدقت رعایت کنید.
- خودداری از فعالیتهای شدید: تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از ورزشهای سنگین و بلند کردن اجسام سنگین پرهیز کنید.
- مراجعه منظم برای پیگیری: حضور در ویزیتهای دورهای به پزشک کمک میکند روند درمان را ارزیابی کرده و در صورت نیاز اقدامات لازم را انجام دهد.
- رعایت توصیههای ایمنی (در صورت لزوم): اگر درمان با ایمپلنتهای دائمی یا براکیتراپی با دوز پایین (LDR) انجام شده باشد، ممکن است پزشک برای مدت محدودی توصیههایی درباره تماس نزدیک با کودکان یا زنان باردار ارائه دهد.
- توجه به علائم هشداردهنده: در صورت بروز علائمی مانند تب، خونریزی شدید، درد غیرقابل کنترل، ترشح غیرطبیعی یا هر علامت نگرانکننده، در اسرع وقت با پزشک معالج تماس بگیرید.
تفاوت براکی تراپی با رادیوتراپی خارجی
هر دو روش از اشعه برای درمان سرطان استفاده میکنند، اما نحوه تابش اشعه و کاربرد آنها با یکدیگر متفاوت است. مهمترین تفاوتهای این دو روش در جدول زیر آورده شده است.
| ویژگی | براکی تراپی | رادیوتراپی خارجی |
|---|---|---|
| محل تابش اشعه | منبع اشعه داخل بدن و نزدیک تومور قرار میگیرد. | اشعه از دستگاهی خارج از بدن تابانده میشود. |
| دقت درمان | اشعه مستقیماً تومور را هدف قرار میدهد. | ناحیه وسیعتری تحت تابش قرار میگیرد. |
| تأثیر بر بافت سالم | آسیب کمتری به بافتهای سالم وارد میشود. | احتمال درگیری بافتهای اطراف بیشتر است. |
| مدت درمان | معمولاً تعداد جلسات کمتر است. | معمولاً به جلسات بیشتری نیاز دارد. |
| کاربرد | بیشتر برای برخی سرطانهای موضعی استفاده میشود. | برای طیف گستردهای از سرطانها کاربرد دارد. |
| نوع درمان | پرتودرمانی داخلی | پرتودرمانی خارجی |
آیا براکی تراپی درد دارد؟
بسیاری از بیماران پیش از شروع درمان نگران احساس درد هستند. در بیشتر موارد، براکی تراپی با استفاده از بیحسی یا بیهوشی انجام میشود؛ بنابراین بیمار در طول درمان درد قابل توجهی احساس نمیکند.
پس از پایان درمان ممکن است مقداری درد، احساس فشار یا ناراحتی در محل درمان وجود داشته باشد که معمولاً خفیف و موقتی است و با داروهای تجویز شده توسط پزشک کنترل میشود.
بیشتر بخوانید: آیا پرتودرمانی درد دارد؟ هر آنچه باید قبل از شروع رادیوتراپی بدانید
میزان موفقیت براکی تراپی
میزان موفقیت براکی تراپی به عوامل مختلفی مانند نوع سرطان، مرحله بیماری، اندازه تومور، محل قرارگیری آن و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. در بسیاری از سرطانها، بهویژه زمانی که بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود، این روش میتواند نتایج بسیار مطلوبی در کنترل یا درمان بیماری داشته باشد.
البته موفقیت درمان تنها به روش انتخابی محدود نمیشود و پیگیری منظم، رعایت توصیههای پزشکی و در صورت نیاز، استفاده از سایر درمانهای مکمل نیز در نتیجه نهایی نقش مهمی دارند.
براکی تراپی در گرگان کجا انجام میشود؟
اگر به دنبال انجام براکی تراپی در گرگان هستید، مرکز رادیولوژی آنکولوژی شفا یکی از مراکز تخصصی این حوزه به شمار میرود. این مرکز با بهرهگیری از تجهیزات پیشرفته و تیمی از پزشکان و کارشناسان باتجربه، خدمات تخصصی رادیوتراپی و درمانهای مرتبط با سرطان، از جمله براکیتراپی، را به بیماران ارائه میدهد. مراجعه به یک مرکز مجهز و تخصصی میتواند در برنامهریزی دقیق درمان و بهبود روند مراقبت از بیمار نقش مؤثری داشته باشد.
سوالات متداول
براکی تراپی چند جلسه است؟
تعداد جلسات به نوع سرطان، مرحله بیماری و برنامه درمانی پزشک بستگی دارد. برخی بیماران تنها به یک جلسه نیاز دارند، در حالی که برخی دیگر چند جلسه درمان دریافت میکنند.
هر جلسه درمان چقدر طول میکشد؟
مدت زمان هر جلسه معمولاً بین ۱۵ تا ۶۰ دقیقه است، اما با توجه به نوع درمان و شرایط بیمار ممکن است کمتر یا بیشتر باشد.
آیا این روش دردناک است؟
در بیشتر موارد، درمان با بیحسی یا بیهوشی انجام میشود؛ بنابراین بیمار هنگام انجام آن درد قابل توجهی احساس نمیکند. ممکن است پس از پایان جلسه، درد یا ناراحتی خفیفی در محل درمان وجود داشته باشد که معمولاً موقتی است.
آیا بعد از درمان میتوان به خانه رفت؟
در بسیاری از موارد، بهویژه در درمان با دوز بالا (HDR)، بیمار همان روز مرخص میشود. البته در برخی شرایط ممکن است پزشک بستری کوتاهمدت را توصیه کند.
آیا براکی تراپی باعث ریزش مو میشود؟
خیر. از آنجا که اشعه فقط ناحیه تحت درمان را هدف قرار میدهد، معمولاً باعث ریزش موی سر نمیشود؛ مگر اینکه درمان در ناحیه سر انجام شده باشد.
آیا این روش جایگزین جراحی است؟
خیر. انتخاب روش درمان به نوع سرطان، مرحله بیماری و شرایط بیمار بستگی دارد. در برخی موارد از این روش بهعنوان درمان اصلی و در برخی دیگر بهعنوان مکمل جراحی، شیمیدرمانی یا رادیوتراپی خارجی استفاده میشود.
آیا برای اطرافیان خطر دارد؟
در درمان با دوز بالا (HDR)، پس از پایان جلسه هیچ اشعهای در بدن باقی نمیماند و بیمار خطری برای اطرافیان ندارد. اما در برخی انواع دوز پایین (LDR) یا ایمپلنتهای دائمی، پزشک ممکن است برای مدت محدودی رعایت چند نکته ایمنی را توصیه کند.
سخن پایانی
براکی تراپی یکی از روشهای مؤثر و هدفمند پرتودرمانی است که در درمان برخی از انواع سرطان کاربرد دارد. در این روش، منبع تابش در نزدیکی تومور قرار میگیرد تا سلولهای سرطانی با دقت بیشتری هدف قرار گیرند و آسیب به بافتهای سالم کاهش یابد.
انتخاب این روش درمانی به نوع سرطان، مرحله بیماری و شرایط هر بیمار بستگی دارد. آگاهی از نحوه انجام، مزایا، عوارض احتمالی و مراقبتهای پس از درمان میتواند به کاهش نگرانیها و طی کردن روند درمان با اطمینان بیشتر کمک کند.
بدون دیدگاه