سرطان غده فوق کلیوی نوعی سرطان نادر است که در یکی از دو غده فوق کلیوی، یعنی غدد کوچکی که بالای کلیهها قرار دارند، ایجاد میشود. غدد فوق کلیوی بخشی از سیستم هورمونی بدن هستند و هورمونهایی مانند کورتیزول، آلدوسترون و برخی هورمونهای جنسی را تولید میکنند. به همین دلیل، بعضی از تومورهای این ناحیه با افزایش تولید هورمون همراه میشوند و علائم مشخصی ایجاد میکنند.
با این حال، مشاهده توده در غده فوق کلیوی لزوماً به معنای سرطان نیست. بسیاری از تودههای این غده خوشخیم هستند و ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکنند. پزشک برای تشخیص ماهیت توده، شرایط بیمار را بررسی میکند و در صورت نیاز آزمایشهای هورمونی و تصویربرداری را انجام میدهد.
بیشتر بخوانید: سرطان کلیه چیست؟ علائم، تشخیص و روش های درمان
سرطان غده فوق کلیوی چیست؟
غده فوق کلیوی دو بخش اصلی دارد؛ بخش خارجی که «قشر غده فوق کلیوی» نامیده میشود و بخش مرکزی یا «مدولا». سرطان غده فوق کلیوی میتواند از قسمتهای مختلف این غده شکل بگیرد. کارسینوم آدرنوکورتیکال یکی از انواع اصلی سرطان قشر غده فوق کلیوی محسوب میشود. در بخش مرکزی نیز تومورهایی مانند فئوکروموسیتوما ایجاد میشوند که در صورت بدخیم بودن، شرایط متفاوتی دارند و به بررسی و درمان تخصصی نیاز پیدا میکنند.
تومورهای قشر غده فوق کلیوی از نظر تولید هورمون نیز تفاوت دارند. یک تومور فعال میتواند مقدار زیادی از یک یا چند هورمون تولید کند و در نتیجه علائم هورمونی به وجود آورد. تومور غیرفعال معمولاً هورمون اضافی تولید نمیکند و ممکن است فرد تا مدتها متوجه وجود آن نشود. گاهی پزشک چنین تودهای را هنگام تصویربرداری برای بررسی یک مشکل دیگر بهطور اتفاقی پیدا میکند.
علائم سرطان غده فوق کلیوی چیست؟
علائم سرطان غده فوق کلیوی به اندازه تومور، محل آن و میزان تولید هورمون بستگی دارد. برخی بیماران در مراحل ابتدایی هیچ نشانه مشخصی ندارند. رشد تومور میتواند احساس پری یا وجود توده در شکم ایجاد کند و گاهی درد شکم یا کمر نیز به وجود میآید.
افزایش تولید کورتیزول یکی از عواملی است که میتواند علائم مشخصی ایجاد کند. افزایش وزن، بهخصوص در ناحیه صورت و تنه، ضعف عضلات، افزایش فشار خون و بالا رفتن قند خون از نشانههای احتمالی این وضعیت هستند. در صورتی که تومور هورمونهای جنسی بیشتری تولید کند، علائمی مانند آکنه، افزایش موهای صورت، تغییر صدا یا اختلال در قاعدگی در زنان ممکن است ایجاد شود.
تولید بیش از حد آلدوسترون نیز میتواند فشار خون را افزایش دهد و باعث ضعف یا گرفتگی عضلات، تشنگی و تکرر ادرار شود. در مردان، افزایش استروژن ممکن است به بزرگ شدن بافت پستان و کاهش میل جنسی منجر شود. البته هیچکدام از این علائم بهتنهایی ابتلا به سرطان را ثابت نمیکنند و بیماریهای مختلف دیگری نیز میتوانند نشانههای مشابه داشته باشند.
بیشتر بخوانید: ۱۳ مورد از علائم هشدار دهنده سرطان که نباید نادیده بگیرید
علت سرطان غده فوق کلیوی چیست؟
علت دقیق ایجاد سرطان غده فوق کلیوی در بسیاری از بیماران مشخص نیست. با این حال، برخی تغییرات ژنتیکی و بیماریهای ارثی میتوانند خطر ابتلا را افزایش دهند. سندرم لی-فرامنی، سندرم بکویت-ویدمن و کمپلکس کارنی از جمله شرایطی هستند که با افزایش احتمال برخی تومورهای غده فوق کلیوی ارتباط دارند.
داشتن یکی از این عوامل خطر به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست. از طرف دیگر، بسیاری از افراد مبتلا هیچ سابقه شناختهشدهای از بیماریهای ژنتیکی ندارند. در صورت وجود سابقه سرطان خانوادگی و ارثی یا بیماریهای ارثی مرتبط، مشورت با پزشک متخصص میتواند به ارزیابی دقیقتر شرایط کمک کند.
سرطان غده فوق کلیوی چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک در مرحله نخست علائم، سابقه پزشکی و شرایط جسمی بیمار را بررسی میکند. از آنجا که برخی تومورهای غده فوق کلیوی هورمون تولید میکنند، آزمایش خون و ادرار میتواند اطلاعات مهمی درباره عملکرد تومور در اختیار پزشک قرار دهد. بررسی سطح کورتیزول و سایر هورمونها به تشخیص تومورهای فعال کمک میکند و در بعضی شرایط پزشک آزمایش ادرار ۲۴ ساعته یا تست سرکوب دگزامتازون را نیز درخواست میکند.
تصویربرداری مرحله مهم دیگری در ارزیابی تودههای غده فوق کلیوی محسوب میشود. سیتیاسکن میتواند اندازه، محل و ویژگیهای توده را نشان دهد و MRI اطلاعات دقیقتری درباره بافتهای اطراف ارائه میکند. در شرایط خاص، پزشک برای بررسی احتمال انتشار سرطان به سایر قسمتهای بدن از PET اسکن نیز کمک میگیرد.
نمونهبرداری در همه موارد ضرورت ندارد و پزشک با توجه به نوع توده درباره آن تصمیم میگیرد. در برخی بیماران، جراح غده یا توده مشکوک را خارج میکند و متخصص پاتولوژی با بررسی بافت، نوع و ویژگیهای سلولها را مشخص میکند.
مراحل سرطان غده فوق کلیوی
پس از تأیید تشخیص، پزشک مرحله سرطان را مشخص میکند. اندازه تومور، میزان درگیری بافتهای اطراف، وضعیت غدد لنفاوی و وجود یا نبود انتشار به اندامهای دورتر در تعیین مرحله بیماری نقش دارند.
در مراحل محدود، تومور ممکن است فقط در غده فوق کلیوی قرار داشته باشد و جراح بتواند آن را بهطور کامل خارج کند. در بیماری پیشرفته، سرطان ممکن است به اندامهایی مانند کبد، ریه، صفاق یا استخوانها گسترش پیدا کرده باشد. مرحله بیماری نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارد و به همین دلیل پزشک پیش از شروع درمان، وسعت سرطان را بهدقت بررسی میکند.
درمان سرطان غده فوق کلیوی چگونه انجام میشود؟
درمان به نوع تومور، مرحله سرطان، اندازه و محل آن، میزان تولید هورمون و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. پزشک بر اساس این عوامل یک برنامه درمانی اختصاصی برای بیمار تعیین میکند و در بعضی موارد چند روش درمانی را در کنار یکدیگر به کار میگیرد.
جراحی
اگر پزشک تومور را قابل برداشت تشخیص دهد، جراحی برداشتن تومور معمولاً بخش اصلی درمان خواهد بود. در این روش، جراح غده فوق کلیوی درگیر را خارج میکند. اگر تومور به بافتهای اطراف یا غدد لنفاوی گسترش یافته باشد، جراح ممکن است برداشتن بخشهای درگیر را نیز در نظر بگیرد.
برداشتن کامل تومور در بیماریهایی که هنوز به بخشهای دور بدن گسترش پیدا نکردهاند، اهمیت زیادی دارد. نوع جراحی به اندازه تومور و میزان درگیری بافتهای اطراف بستگی خواهد داشت.
دارودرمانی و میتوتان
میتوتان یکی از داروهایی است که پزشکان برای برخی بیماران مبتلا به سرطان قشر غده فوق کلیوی تجویز میکنند. این دارو میتواند روی سلولهای قشر غده فوق کلیوی اثر بگذارد و در برخی شرایط برای کاهش خطر عود یا کنترل بیماری پیشرفته مورد استفاده قرار گیرد.
از آنجا که میتوتان میتواند روی عملکرد غده فوق کلیوی و سطح هورمونها تأثیر بگذارد، پزشک هنگام مصرف آن وضعیت بیمار و نتایج آزمایشها را بهطور منظم بررسی میکند.
شیمی درمانی
در بعضی از موارد پیشرفته، شیمی درمانی در کنار میتوتان یا سایر روشهای درمانی مورد استفاده قرار میگیرد. ترکیب داروها و تعداد دورههای درمان به نوع و مرحله سرطان و شرایط هر بیمار بستگی دارد. هدف از شیمی درمانی میتواند کنترل رشد سرطان، کاهش اندازه تومور یا کمک به کنترل بیماری در موارد منتشرشده باشد.
پرتودرمانی و رادیوتراپی
پرتو درمانی یا رادیوتراپی برای همه بیماران ضرورت ندارد. با این حال، پزشک ممکن است در شرایط خاص از این روش برای کنترل تومور یا کاهش علائم ناشی از گسترش سرطان استفاده کند. برای نمونه، در صورت درگیری استخوانها، رادیوتراپی میتواند به کاهش درد و کنترل ناحیه درگیر کمک کند.
تصمیم درباره استفاده از پرتودرمانی به محل سرطان، میزان گسترش بیماری و سایر روشهای درمانی بستگی دارد. متخصص رادیوتراپی با توجه به شرایط بیمار، ناحیه مناسب برای درمان و میزان پرتو را تعیین میکند.
آیا سرطان غده فوق کلیوی قابل درمان است؟
پاسخ به این سؤال برای همه بیماران یکسان نیست. مرحله بیماری، امکان برداشتن کامل تومور، ویژگیهای سلولهای سرطانی و پاسخ بدن به درمان از عوامل مهم در تعیین وضعیت بیمار هستند. توموری که پزشک در مراحل اولیه تشخیص میدهد و امکان برداشت کامل آن وجود دارد، شرایط متفاوتی با سرطان پیشرفته و منتشرشده دارد.
پس از پایان درمان نیز پیگیری اهمیت زیادی دارد. پزشک ممکن است در فواصل مشخص تصویربرداری و آزمایشهای هورمونی را انجام دهد تا وضعیت بیمار را بررسی کند. این پیگیریها به شناسایی عود احتمالی یا تغییرات جدید کمک میکنند و در صورت نیاز، امکان شروع سریعتر درمان را فراهم میکنند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
وجود علائمی مانند درد مداوم شکم یا کمر، احساس توده یا پری در شکم، افزایش غیرمعمول فشار خون، تغییرات قابل توجه وزن یا نشانههای غیرعادی هورمونی، نیاز به بررسی پزشکی دارد؛ بهخصوص اگر این علائم ادامه پیدا کنند یا شدت آنها افزایش یابد.
پیدا شدن یک توده در غده فوق کلیوی نیز بهتنهایی به معنای سرطان نیست. بسیاری از تودههای این ناحیه ماهیت خوشخیم دارند. پزشک سرطان میتواند با بررسی نتایج آزمایشها و تصویربرداری، در صورت نیاز بیمار را برای ارزیابی بیشتر به متخصصان غدد، جراحی یا رادیوتراپی ارجاع دهد.
اگر ساکن شمال کشور هستید، میتوانید با مراجعه به کلینیک شفا در گرگان و رزرو نوبت از پزشکان متخصص این مجموعه، از خدمات و تجربه کادر درمانی بهرهمند شوید. در ادامه با برخی از پزشکان متخصص این کلینیک و حوزه فعالیت آنها بیشتر آشنا میشوید. برای آشنایی بهتر با پزشکان کلینیک و مشاهده جزئیات بیشتر درباره تخصص و حوزه فعالیت هر یک، کافی است روی نام پزشک موردنظر کلیک کنید.
سخن پایانی
سرطان غده فوق کلیوی بیماری نادری است که میتواند در بخشهای مختلف غده فوق کلیوی ایجاد شود. بعضی تومورها هورمون اضافی تولید میکنند و به همین دلیل علائمی مانند افزایش فشار خون، تغییرات وزن، ضعف عضلات یا تغییرات هورمونی ایجاد میشود. برخی تومورها نیز ممکن است تا مدتها بدون علامت باقی بمانند.
آزمایشهای هورمونی، سیتیاسکن، MRI و در شرایط خاص PET اسکن به پزشک در ارزیابی توده کمک میکنند. جراحی در بسیاری از موارد قابل برداشت، نقش اصلی را در درمان دارد و بسته به مرحله بیماری، پزشک ممکن است دارودرمانی، شیمی درمانی، پرتو درمانی یا رادیوتراپی را نیز در نظر بگیرد. مراجعه به پزشک متخصص و پیگیری منظم پس از درمان نیز برای کنترل بیماری و بررسی احتمال عود اهمیت دارد.
بدون دیدگاه