سرطان کیسه صفرا یکی از بیماریهای نادر دستگاه گوارش است که در آن سلولهای پوشاننده داخل کیسه صفرا به شکل غیرطبیعی و کنترلنشده رشد میکنند. این بیماری بیشتر در افراد بالای ۶۰ سال و به ویژه زنان مشاهده میشود و با مشکلاتی مانند سنگهای صفراوی یا التهاب مزمن کیسه صفرا مرتبط است. تشخیص زودهنگام سرطان کیسه صفرا چالش بزرگی محسوب میشود، زیرا در مراحل اولیه علائم مشخصی ندارد و معمولاً با بیماریهای شایعتری مانند سنگ صفرا یا التهاب کیسه صفرا اشتباه گرفته میشود.
کیسه صفرا و نقش آن در بدن
کیسه صفرا یک اندام کوچک و گلابی شکل در زیر کبد است که نقش مهمی در گوارش دارد. این اندام صفراوی را که توسط کبد تولید میشود ذخیره میکند و هنگام ورود غذا به روده کوچک، آن را آزاد میکند تا به هضم چربیها کمک شود. هرگونه آسیب یا اختلال مزمن در این اندام میتواند زمینهساز تغییرات سلولی و در نهایت سرطان شود.
علت های بروز سرطان کیسه صفرا
علت دقیق سرطان کیسه صفرا هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما عواملی که خطر ابتلا را افزایش میدهند شناخته شدهاند. مهمترین عوامل عبارتاند از:
- سنگهای صفراوی: شایعترین عامل خطر، به خصوص سنگهای بزرگ که باعث التهاب مزمن دیواره کیسه صفرا میشوند.
- پولیپهای کیسه صفرا: پولیپهای بزرگتر از ۱۰ میلیمتر یا همراه با زمینه سنگ صفرا میتوانند بدخیم شوند.
- انسداد طولانیمدت مجاری صفراوی: باعث تجمع صفرا و التهاب طولانیمدت میشود.
- سطوح بالای کلسترول و بیلیروبین: منجر به تشکیل سنگهای رنگدانهای و تحریک مزمن دیواره کیسه صفرا میشود.
- التهاب مزمن کیسه صفرا: هر التهاب طولانیمدت که دیواره کیسه صفرا را تحت تأثیر قرار دهد، میتواند خطر سرطان را افزایش دهد.
به طور کلی، هر عاملی که باعث التهاب مزمن یا آسیب مکرر به دیواره کیسه صفرا شود، میتواند زمینهساز بروز سرطان باشد.
انواع سرطان کیسه صفرا
سرطان کیسه صفرا بر اساس نوع سلولی که منشاء تومور است، دستهبندی میشود:
- آدنوکارسینوم: شایعترین نوع، از سلولهای غدهای پوشاننده داخلی کیسه صفرا شروع میشود.
- نوع پاپیلاری: کمتر تهاجمی و پیشآگهی بهتری دارد.
- انواع نادر: شامل سرطان سلول سنگفرشی، سرطان نورواندوکرین و تومورهای ترکیبی است که شیوع کمی دارند.
سرطان کیسه صفرا از نظر رفتار تهاجمی نیز به دو دسته تقسیم میشود:
- بدخیم: توانایی نفوذ به بافتهای اطراف و متاستاز به سایر اندامها را دارد و نیازمند درمانهای جدی مانند جراحی، شیمیدرمانی در گرگان یا رادیوتراپی در گرگان است.
- خوشخیم: اصطلاحی است برای ضایعاتی مانند پولیپهای کلسترولی یا آدنومها که سرطانی نیستند اما ممکن است در طول زمان بدخیم شوند.
علائم سرطان کیسه صفرا
علائم سرطان کیسه صفرا معمولاً مبهم هستند و شبیه بیماریهای شایعتر صفراوی هستند. این علائم بسته به مرحله بیماری متفاوت است:
علائم اولیه
- درد مبهم در قسمت بالای سمت راست شکم
- تهوع و استفراغ
- بیاشتهایی و نفخ
علائم هشداردهنده
- زردی پوست و چشمها (یرقان)
- تیرهشدن ادرار و روشن شدن رنگ مدفوع
- خارش شدید پوست
- کاهش وزن ناگهانی بدون دلیل
علائم پیشرفته
- انسداد مجاری صفراوی
- درد شدید مداوم در شکم
- تورم شکم
- انتشار سرطان به کبد یا اندامهای مجاور
در زنان، علائم مشابه مردان است، اما شیوع بیماری در زنان بیشتر است که احتمالاً با شیوع بالاتر سنگهای صفراوی مرتبط است.
مراحل پیشرفت سرطان کیسه صفرا
سرطان کیسه صفرا بر اساس میزان نفوذ تومور، درگیری غدد لنفاوی و متاستاز به سایر اندامها دستهبندی میشود:
- مرحله ۰ (سرطان درجا): سلولهای غیرطبیعی فقط در لایه داخلی کیسه صفرا دیده میشوند و هنوز به لایههای عمیقتر نفوذ نکردهاند.
- مرحله یک: تومور محدود به دیواره کیسه صفرا است و معمولاً غدد لنفاوی درگیر نیستند.
- مرحله دو (IIA و IIB): تومور از دیواره عضلانی عبور کرده و ممکن است بافت همبند اطراف را درگیر کند، بدون درگیری کبد.
- مرحله سه (IIIA و IIIB): تومور به بافتهای اطراف مانند کبد، معده، روده یا مجاری صفراوی خارجکبدی گسترش یافته است.
- مرحله چهارم (IVA و IVB): پیشرفتهترین مرحله، با متاستاز به سایر اندامها و درگیری وسیع غدد لنفاوی. درمان در این مرحله عمدتاً دارویی و تسکینی است.
روش های تشخیص سرطان کیسه صفرا
تشخیص ترکیبی از شرح حال، معاینه، آزمایشهای خونی و تصویربرداری است:
- معاینه فیزیکی و بررسی سوابق پزشکی
- آزمایشهای عملکرد کبد و شیمی خون
- سونوگرافی شکم: بررسی سنگها و ضخامت دیواره کیسه صفرا
- سیتیاسکن (CT) و MRI/MRCP: ارزیابی وسعت تومور و انسداد مجاری
- سونوگرافی آندوسکوپیک (EUS): امکان نمونهبرداری از ضایعات مجاور
- ERCP و PTC: تصویربرداری مجاری صفراوی و امکان استنتگذاری
- لاپاراسکوپی و بیوپسی: تأیید قطعی بافتشناسی و تعیین ویژگی تومور
تشخیص دقیق مرحله بیماری به پزشکان کمک میکند بهترین برنامه درمانی را انتخاب کنند.
روش های درمان سرطان کیسه صفرا
درمان سرطان کیسه صفرا به مرحله بیماری، سلامت عمومی بیمار و قابلیت جراحی بستگی دارد. درمانها شامل:
جراحی
- کولهسیستکتومی: برداشتن کیسه صفرا و در صورت نیاز بافتهای اطراف
- جراحی تسکینی: در مراحل پیشرفته برای کاهش علائم مانند بایپس صفراوی، استنتگذاری یا تخلیه صفرا
شیمی درمانی
- استفاده از داروهایی که رشد سلولهای سرطانی را متوقف میکنند
- کاربرد در مراحل پیشرفته یا پس از جراحی
- مثال: شیمی درمانی برای بیماران غیرقابل جراحی
پرتودرمانی
- استفاده از اشعه برای کاهش حجم تومور و کنترل علائم
- مثال: رادیوتراپی برای بیماران با سرطان پیشرفته یا کنترل درد
درمانهای هدفمند و ایمونوتراپی
- داروهای هدفمند برای تومورهای دارای جهش خاص
- تحریک سیستم ایمنی بدن برای حمله به سلولهای سرطانی
عوارض سرطان کیسه صفرا
سرطان کیسه صفرا میتواند منجر به مشکلات جسمی و تغذیهای متعددی شود:
- انسداد صفراوی و یرقان
- کلانژیت و عفونت مجاری صفراوی
- اختلال عملکرد کبد
- سوءجذب چربی و کمبود ویتامینهای محلول در چربی
- درد شکم و کاهش وزن
- متاستاز به کبد و صفاق
عوارض درمانها نیز شامل خستگی، تهوع، کاهش سلولهای خونی و حساسیت پوستی است.
پیشآگهی و طول عمر بیماران
طول عمر بیماران سرطان کیسه صفرا وابسته به مرحله تشخیص و قابلیت برداشت کامل تومور است:
- مراحل اولیه: بیش از ۶۰٪ بیماران بیش از ۵ سال زنده میمانند
- مراحل پیشرفته: شانس بقا کمتر از ۲۰٪
- درمان زودهنگام و کامل شانس بقا را به شدت افزایش میدهد
پیشآگهی فردی به سن، بیماریهای همراه و پاسخ بیمار به درمان بستگی دارد.
سخن پایانی
سرطان کیسه صفرا یک بیماری نادر اما خطرناک است که اغلب به دلیل تشخیص دیرهنگام به مرحله پیشرفته میرسد. تشخیص زودهنگام، پایش دقیق علائم، تصویربرداری مناسب و درمانهای ترکیبی شامل جراحی، شیمی درمانی و رادیوتراپی میتوانند شانس درمان و بهبود کیفیت زندگی را افزایش دهند. پیشگیری و مراقبت شامل مدیریت سنگهای صفراوی، بررسی دورهای پولیپها و کنترل التهاب مزمن کیسه صفرا است.
با توجه به نادر بودن این سرطان و پیچیدگی درمان، هر بیمار نیازمند یک برنامه درمانی فردی است که توسط تیمی از متخصصان انکولوژی، جراحی و گوارش طراحی میشود. پیگیری منظم، رعایت سبک زندگی سالم و مشاوره سریع با پزشک در صورت بروز هر گونه علامت هشداردهنده میتواند به بهبود نتیجه درمان کمک کند.
بدون دیدگاه