رادیوتراپی یا پرتودرمانی، یکی از درمانهای مؤثر سرطان است که در بسیاری از بیماران باعث کنترل رشد و گسترش تومور میشود. با این حال، یکی از نگرانیهای رایج خانوادهها این است که آیا بیمار پس از رادیوتراپی ممکن است برای اطرافیانش خطرناک باشد؟ این پرسش، به ویژه درباره تماس با کودکان، زنان باردار و افراد سالم، بسیار مطرح است. در این مقاله به بررسی جامع عوارض رادیوتراپی برای اطرافیان، تفاوتهای روشهای درمان و نکات ایمنی پرداخته شده است.
رادیوتراپی چیست و چگونه انجام میشود؟
رادیوتراپی نوعی درمان است که در آن از اشعههای یونیزان برای نابودی سلولهای سرطانی استفاده میشود. این درمان عمدتاً به دو شکل انجام میشود:
-
رادیوتراپی خارجی (External Beam Radiation Therapy): در این روش اشعه مستقیماً به ناحیه تومور تابانده میشود و بیمار هیچ تشعشعی را پس از ترک مرکز درمانی با خود به خانه نمیبرد.
-
رادیوتراپی داخلی یا براکیتراپی (Brachytherapy): در این روش منبع رادیواکتیو داخل بدن قرار میگیرد و دوز پرتو را مستقیماً به ناحیه سرطانی میرساند.
آیا بیمار پرتودرمانی برای اطرافیان خطرناک است؟
رادیوتراپی خارجی
یکی از نگرانیهای رایج خانوادهها این است که آیا حضور کنار بیمار پس از درمان میتواند باعث تشعشع شود یا خیر. حقیقت علمی این است که در رادیوتراپی خارجی، بدن بیمار پس از درمان هیچ اشعهای تولید نمیکند و تماس فیزیکی مانند بغل کردن، استفاده مشترک از وسایل یا حتی خوابیدن در یک اتاق کاملاً ایمن است.
رادیوتراپی داخلی (براکی تراپی)
در برخی از انواع براکی تراپی، مواد رادیواکتیو برای مدت کوتاهی (چند ساعت تا چند روز) در بدن بیمار باقی میمانند. در این مدت، پزشک توصیه میکند که فاصله ای با کودکان و زنان باردار رعایت شود. با این حال، پس از پایان دوره درمان، دیگر هیچ نگرانی برای اطرافیان وجود ندارد و بدن بیمار هیچ پسماند پرتویی ندارد.
بیشتر بخوانید : آیا پرتودرمانی درد دارد؟ هر آنچه باید قبل از شروع رادیوتراپی بدانید
باورهای غلط و دلایل نگرانی
یکی از اشتباهات رایج این است که پرتودرمانی با پزشکی هسته ای اشتباه گرفته شود. برخلاف پزشکی هسته ای، که در آن ممکن است مواد رادیواکتیو در بدن بیمار باقی بماند، در رادیوتراپی خارجی اشعه فقط هنگام درمان فعال است و پس از اتمام جلسه، بدن بیمار ایمن است.
آیا لباس ها یا وسایل شخصی بیمار خطرناک هستند؟
خیر، لباسها، وسایل شخصی و محیط خانه هیچ پرتو یا تشعشعی ندارند و نیازی به جداسازی یا پاکسازی ویژه وجود ندارد.
تماس کودکان و زنان باردار
کودکان و زنان باردار میتوانند بدون نگرانی با بیمار در ارتباط باشند، مگر در مواردی که براکیتراپی داخلی موقت انجام شده باشد و پزشک توصیهای برای فاصلهگیری داده باشد.
حیوانات خانگی
هیچ خطری برای حیوانات خانگی در تماس با بیمار پرتودرمانی وجود ندارد و میتوانند بدون محدودیت با او تعامل داشته باشند.
عوارض رادیوتراپی برای اطرافیان: موارد خاص
تشعشع و رادیواکتیویته
برخی از بیماران نگران این هستند که بدنشان پس از دریافت پرتودرمانی رادیواکتیو شود و بتواند دیگران را تحت تاثیر قرار دهد. در واقع، پرتوهای خارجی جذب بدن نمیشوند و خطر تشعشع برای اطرافیان وجود ندارد.
براکی تراپی دائمی (اینتراستیشیال)
در بعضی موارد مانند براکیتراپی در سرطان مثانه با بذرهای رادیواکتیو، منبع تشعشع برای مدت طولانیتر در بدن باقی میماند. در این حالت، برخی توصیههای ایمنی محدود برای جلوگیری از قرار گرفتن کودکان، زنان باردار و حیوانات خانگی نزدیک بیمار ارائه میشود. به عنوان مثال:
-
کودک زیر یک سال را روی پاهای خود قرار ندهید.
-
زن باردار را حداقل تا دو ماه پس از کاشت بذرها در آغوش نگیرید.
شیمی درمانی و ایمنی اطرافیان
در کنار پرتودرمانی، برخی بیماران شیمیدرمانی نیز دریافت میکنند. داروهای شیمیدرمانی معمولاً تا ۲۴ تا ۴۸ ساعت در بدن باقی میمانند و از طریق ادرار و مدفوع دفع میشوند. در این مدت، تماس با مایعات بدن بیمار ممکن است خطرناک باشد و توصیه میشود هنگام تمیز کردن سرویس بهداشتی یا دست زدن به مایعات، دستکش استفاده کرده و دستان خود را بشویید.
عوارض جانبی پرتودرمانی برای خود بیمار
عوارض پرتودرمانی اغلب شامل خستگی، درد، اسهال و کاهش اشتها است. این عوارض موقت بوده و با مراقبتهای پزشکی و داروهای تجویزی قابل کنترل هستند.
توصیه های ایمنی برای اطرافیان
رادیوتراپی خارجی
-
هیچ احتیاط خاصی لازم نیست.
-
تماس فیزیکی و زندگی روزمره با بیمار امن است.
براکیتراپی موقت
-
تا زمان توصیه پزشک، کودکان و زنان باردار کمی فاصله داشته باشند.
-
پس از پایان دوره، هیچ محدودیتی وجود ندارد.
براکیتراپی دائمی
-
رعایت فاصله محدود طبق توصیه تیم درمان ضروری است.
-
پس از کاهش تدریجی دوز پرتو، محدودیتها کم میشوند.
اثر اطلاعات غلط بر سلامت روان خانواده
اطلاعات اشتباه و ترس های بیمورد میتواند باعث اضطراب و استرس شدید خانوادهها شود. مشاوره با تیم درمان و دریافت آموزش صحیح میتواند نگرانی ها را کاهش دهد و کیفیت زندگی بیمار و اطرافیان را بهبود بخشد.
سخن پایانی
در پاسخ به این سوال که آیا عوارض رادیوتراپی برای اطرافیان خطرناک است باید گفت:
- رادیوتراپی خارجی: هیچ خطری برای اطرافیان ندارد و تماس عادی کاملاً ایمن است.
- براکیتراپی داخلی موقت: محدودیتهای کوتاه مدت برای کودکان و زنان باردار وجود دارد، اما پس از پایان توصیههای پزشک، نگرانی باقی نمیماند.
- براکیتراپی دائمی: رعایت محدودیتهای خاص در ماههای اولیه ضروری است، ولی پس از کاهش تدریجی پرتو، زندگی عادی امکانپذیر است.
اطلاعرسانی درست و رعایت نکات ایمنی ساده باعث میشود بیماران و خانوادهها بدون اضطراب، دوران درمان را پشت سر بگذارند و روابط نزدیک و عاطفی خود را حفظ کنند.
بدون دیدگاه