حالت تهوع یکی از شایعترین و آزاردهندهترین عوارض شیمیدرمانی است که بسیاری از بیماران سرطانی با آن مواجه میشوند. این عارضه میتواند زندگی روزمره بیمار را تحت تأثیر قرار دهد و حتی روند درمان را دشوار کند. شدت و مدت زمان حالت تهوع در افراد مختلف متفاوت است و عواملی مانند نوع داروی شیمی درمانی، دوز مصرفی و وضعیت جسمانی بیمار در آن نقش دارند.
در این مقاله، به بررسی علل ایجاد تهوع پس از شیمی درمانی، روش های پیشگیری و درمان های موجود پرداخته و نکات کاربردی برای کاهش این عارضه ارائه میدهیم. همچنین اشارهای خواهیم داشت به خدمات شیمی درمانی در گرگان که شامل مدیریت تخصصی عوارض این درمان نیز میشود.
علت حالت تهوع بعد از شیمی درمانی
حالت تهوع پس از شیمی درمانی (Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting یا CINV) عمدتاً به دلیل اثر داروهای شیمی درمانی بر سیستم عصبی مرکزی و گوارش ایجاد میشود.
داروهای شیمی درمانی میتوانند بر گیرنده های سروتونین و دوپامین در مغز و دستگاه گوارش تأثیر بگذارند. تحریک این گیرنده ها، سیگنال های عصبی را به مرکز استفراغ در مغز ارسال میکند و باعث تحریک معده، دیافراگم و مری میشود. به زبان ساده، بدن داروهای شیمی درمانی را به عنوان ماده سمی شناسایی کرده و واکنش تهوع و استفراغ ایجاد میکند.
عوامل مؤثر در افزایش احتمال تهوع:
-
نوع داروی شیمی درمانی و دوز مصرفی (داروهایی مانند سیس پلاتین و داکاربازین بیشتر با تهوع همراه هستند)
-
سابقه تهوع در فرد
-
وضعیت جسمانی و سن بیمار
-
اضطراب و استرس
انواع حالت تهوع در شیمی درمانی
حالت تهوع در شیمی درمانی به دو دسته اصلی تقسیم می شود:
-
تهوع حاد: در عرض چند ساعت پس از دریافت داروی شیمی درمانی آغاز میشود و معمولاً در 24 ساعت اول بیشترین شدت را دارد.
-
تهوع تأخیری: 24 تا 48 ساعت بعد از درمان آغاز شده و ممکن است چند روز ادامه یابد.
در بسیاری از بیماران، این دو نوع تهوع ممکن است همزمان رخ دهند و هرکدام نیاز به مدیریت متفاوتی دارند.
بیشتر بخوانید: خونریزی در دوران شیمی درمانی | علل، پیشگیری و راهکارهای درمانی
پیشگیری از تهوع پس از شیمی درمانی
پیشگیری مؤثر معمولاً از شروع درمان آغاز می شود و نقش کلیدی در کاهش عوارض دارد. پزشکان اغلب داروهای ضد تهوع پیش از شیمی درمانی تجویز می کنند که ممکن است به صورت خوراکی یا تزریقی مصرف شوند. این داروها شامل موارد زیر هستند:
-
آنتاگونیست های سروتونین (5HT3): مانند اندانسترون و گرانیسترون
-
آنتاگونیست های دوپامین (D2): مانند متوکلوپرامید
-
کورتیکواستروئیدها: مانند دگزامتازون
-
آنتاگونیستهای نوروکینین 1 (NK1): مانند اپرپیتانت
همچنین، رعایت برخی نکات سبک زندگی و تغذیهای میتواند در پیشگیری از تهوع نقش داشته باشد:
-
استراحت کافی و کاهش استرس
-
مصرف وعده های کوچک و متعدد
-
مصرف غذاهای سبک، کمچرب و سرد
-
هیدراته نگه داشتن بدن با نوشیدن آب کافی
درمان حالت تهوع پس از شیمی درمانی
درمان تهوع معمولاً چندجانبه است و شامل داروها، تغییرات رژیم غذایی و روش های مکمل می شود.
1. داروهای ضد تهوع (آنتی امتیک ها)
این داروها بر گیرندههای مغز و دستگاه گوارش اثر کرده و سیگنال های تهوع را کاهش می دهند:
-
آنتاگونیست های سروتونین (5HT3): مسدود کردن انتقال سیگنال تهوع
-
آنتاگونیست های دوپامین (D2): کاهش تحریک مرکز استفراغ
-
آنتاگونیست های نوروکینین 1 (NK1): مهار مسیرهای عصبی تهوع
-
کورتیکواستروئیدها: کاهش التهاب و کمک به کنترل تهوع
2. تغییرات رژیم غذایی
تغذیه مناسب می تواند نقش مهمی در کاهش حالت تهوع داشته باشد:
-
مصرف وعده های کوچک و مکرر به جای وعده های بزرگ
-
مصرف غذاهای سبک، کم چرب و سرد
-
نوشیدن مایعات کافی و هیدراته نگه داشتن بدن
3. درمان طبیعی و مکمل
برخی درمان های طبیعی و مکمل نیز میتوانند به کاهش تهوع کمک کنند:
-
زنجبیل: خواص ضد تهوع شناخته شده دارد و میتواند با مشورت پزشک مصرف شود
-
دمنوش های گیاهی ملایم و مصرف سوپ های سبک
-
تکنیکهای آرامسازی و تنفس عمیق برای کاهش اضطراب
4. روش های پزشکی مکمل
-
پاکسازی کبد: برای کاهش تجمع ترکیبات شیمیایی که باعث تحریک تهوع میشوند
-
تغییر روش تزریق داروی شیمی درمانی: در موارد خاص ممکن است شدت تهوع کاهش یابد
بیشتر بخوانید: بهترین رژیم غذایی برای بیماران تحت شیمیدرمانی
تاثیر حالت تهوع بر کیفیت زندگی
حالت تهوع و استفراغ مداوم میتواند تأثیرات منفی بر جنبههای جسمی، روانی و اجتماعی زندگی بیمار داشته باشد:
-
کاهش اشتها و وزن
-
ضعف و خستگی شدید
-
اضطراب و افسردگی
-
کاهش تحمل جلسات شیمی درمانی بعدی
مدیریت مناسب این عارضه با داروهای ضد تهوع، تغذیه مناسب و مراقبت های روانی میتواند کیفیت زندگی بیماران را بهطور چشمگیری بهبود دهد.
سخن پایانی
حالت تهوع پس از شیمی درمانی یک عارضه شایع اما قابل مدیریت است. پیشگیری، درمان دارویی، تغییرات رژیم غذایی و مراقبتهای حمایتی، نقش حیاتی در کنترل آن دارند. مشاوره تخصصی با پزشک و برنامهریزی درمانی مناسب، میتواند این عارضه را به حداقل برساند و روند درمان بیماران سرطانی را تسهیل کند.
با رعایت توصیههای پزشکی، تغذیهای و سبک زندگی، بیماران میتوانند تهوع پس از شیمیدرمانی را مدیریت کرده و کیفیت زندگی خود را حفظ کنند.
بدون دیدگاه